PERDE 1 — Roma'nın Öğretmenleri
Roma kendi efsanesini yazarken bir borcunu sildi. Kurt tarafından emzirilen ikizler, yedi tepe, tanrıların seçtiği şehir… Ama Roma daha çamurdan bir köyken, ona kemeri, lağımı, tapınağı — hatta zafer alayını ve arenadaki oyunları — öğreten bir halk vardı: Etrüskler. Roma'nın ilk kralları, Tarquinius'lar, Etrüsk'tü. O ünlü balta-demeti fasces, geleceği kuşların uçuşundan okuma sanatı, hatta "Roma" adının kökü bile onlara uzanır. İtalya'nın en zengin, en gelişmiş uygarlığı, geleceğin imparatorluğunun ilkokuluydu.
PERDE 2 — Çözülemeyen Dil
Ama bu öğretmenlerin bir sırrı vardı: dilleri. Etrüskçe, bilinen hiçbir dil ailesine benzemez. Alfabeleri Yunancadan alınmıştı, yani harfleri okunabiliyor — ama anlamı çoğu yerde hâlâ karanlık. En uzun Etrüskçe metin ise en beklenmedik yerde çıktı: Mısır'da bir mumyanın keten sargılarında. "Liber Linteus" — keten kitap. Bir Etrüsk dini takvimi, kesilip bir ölünün bezine sarılmış ve bin yıl boyunca kimsenin tam okuyamadığı bir dua.
PERDE 3 — Nereden Geldiler?
Peki bu halk nereden geldi? Antik dünya bile karar veremedi. Tarihçi Herodot, onların büyük bir kıtlıkta Anadolu'dan — Lidya'dan — gemilerle göç ettiğini yazdı. Halikarnaslı Dionysios ise tam tersini savundu: onlar İtalya'nın yerlisiydi. İki bin yıl sonra genetik masaya oturdu ve iki tarafı da şaşırttı: DNA komşularına yakındı, ama kültürde Doğu Akdeniz'in parmak izleri vardı. Kesin cevap hâlâ yok; dosya açık kaldı.
PERDE 4 — Bir Uygarlığın Yüzü
Onları en iyi ölüleri anlatır. Tarquinia'nın yer altı mezar odaları, boyalı duvarlarıyla bir şölen gibidir: dans edenler, flütçüler, denize atlayanlar. Cerveteri, koca bir ölüler şehri. Arezzo'nun bronz Khimera'sı, ustalıkta çağını aşar. Ve Etrüsk kadınları — Yunan ve Romalı kadınların aksine — şölende erkeklerle yan yana uzanır, kendi adlarını taşır, mülk sahibi olurdu. Onların dünyası, Roma'nınkinden çok daha renkliydi.
PERDE 5 — Yutuluş
Sonra Roma büyüdü. M.Ö. 509'da son Etrüsk kralını kovdu, cumhuriyetini kurdu. Şehirler bir bir düştü: Veii on yıl kuşatıldı, sonra Tarquinia, sonra Volsinii. Roma onların mühendislerini, tanrılarını, sanatını aldı — ardından dillerini, adlarını ve tarihini sildi. İmparatorluk çağında son Etrüskçe konuşanlar da yok oldu. Bir halk, kendi öğrencisi tarafından yutulmuştu.
PERDE 6 — Açık Dosya · Hüküm
Elimizdeki belgeler iki şeyi kesinleştiriyor: Roma, kuruluş yüzyılında Etrüsk hocaların öğrencisiydi; ve bu borç, imparatorluk gururuyla bilinçle küçültüldü. Kesin olmayan tek şey kökenleri — ve o dosya hâlâ açık. Keten kitap tam çözülmedi. Belki bir gün yeni bir tablet, yeni bir mezar sessizliği bozar. O zamana kadar hüküm senin: Roma'nın öğretmeni neden unutturuldu?