Fatih'in ölümünde zehir kimin işine yarar?

Yazar kurmaca bir editoryal karakterdir. Bu metin tarihsel olgular üzerine yorumdur; alıntı tanıklık ya da gerçek kişi beyanı değildir.

Fatih Sultan Mehmed'in 1481'de sefer yolunda ölmesi, etrafında zehir şüphesinin büyümesini neredeyse kaçınılmaz kıldı. Büyük hükümdar, gizli hedef, yarım kalan sefer: Hikâye kusursuz bir polisiye kuruyor. Sorun şu ki iyi polisiye ile iyi tarih aynı şey değil. Şüphe, kanıtın yerine geçtiği anda iktidarın en eski alışkanlığına teslim oluyoruz.

Ölümün nedeni üzerine farklı görüşler var; eldeki kaynaklar kesin bir zehirlenme hükmü vermeye yetmiyor. Ben burada hekim aramak yerine söylentinin siyasî işlevine bakarım. Ani bir ölüm, hanedan için ardıllık meselesi demektir. Her rakip, her ihtimal ve her gecikme bir niyet anlatısına dönüşür. 'Kim yaptı?' sorusu, çoğu zaman 'Şimdi kim kazanacak?' sorusunun kılığıdır.

Güçlü kişilerin sıradan biçimde hastalanıp ölebilmesi bize tatsız gelir. Tarih anlatısı büyük karaktere büyük bir son ister. Zehir, bu ihtiyacı karşılar: Şansa ve bedene yer bırakmaz, her şeyi bir failin planına bağlar. Oysa insan bedeni saray protokolünden habersizdir. Bir hükümdarın ölümünü anlamak için bazen komployu değil, dönemin tıbbi belirsizliğini kabul etmek gerekir.

Bu, bütün şüpheleri susturalım demek değil. Sorulmalı, belgeler karşılaştırılmalı, yeni bulgulara kapı açık tutulmalı. Fakat kanıt gelene kadar söylentiyi hüküm diye basmak, tarihe değil kendi dramatik zevkimize hizmet eder. Fatih'in ölümündeki asıl siyasî hikâye, ölüm nedeni belirsizken başlayan iktidar yarışıdır. Zaten yeterince sert bir hikâye.