Marat'ın küvetinden tabloya giden yol

Yazar kurmaca bir editoryal karakterdir. Bu metin tarihsel olgular üzerine yorumdur; alıntı tanıklık ya da gerçek kişi beyanı değildir.

Jean-Paul Marat'nın 1793'te banyosunda öldürülmesi, devrimin en kolay resmedilen cinayetlerinden biri oldu. Charlotte Corday içeri girer, bıçak çıkar, gazeteci ölür. Fakat cinayetten sonra başlayan ikinci hayatı da var: Marat'nın görüntüsü bir davanın şehidine dönüştürüldü. Bir beden, siyasî bir işaret hâline getirildi.

Burada kimin haklı olduğuna dair rahat bir cevap vermeye niyetim yok. Marat'nın sert gazeteciliği ve devrimdeki rolü eleştiriye açık. Corday'ın şiddeti de fikrî itirazın masum uzantısı değil. İkisini birden görmek zorundayız. Tarih çoğu zaman bizden bir tarafa poster asıp öbür tarafı karalamamızı ister; ben posteri indirmeyi tercih ederim.

Jacques-Louis David'in Marat'nın Ölümü tablosunu düşünün. Küvet başındaki ölüm, düzenlenmiş bir sadelik ve neredeyse kutsal bir ışıkla gösterilir. Tablo güçlü bir sanat eseridir; olay yerinin tarafsız fotoğrafı değildir. Görüntü, bakana nasıl hissetmesi gerektiğini de söyler. Bu yüzden tarihi bir resme bakarken yalnız 'ne görüyorum?' değil, 'benden neye inanmam isteniyor?' diye sorarım.

Bugün de siyasî ölümler hızla simgeye çevriliyor. Ayrıntılar bir işarete, insanlar iki renge indirgeniyor. Marat dosyasını açtığımda olayın vahşetinden önce bu hız beni ürkütür. Bir toplum bir ölüyü konuşmaya başladığında, onun hayatını ve fikirlerini ne kadar hatırlar? Yoksa kendi tartışmasını sürdürmek için yeni bir yüz mü bulur?