Massagetler
Massagetler, Herodotos’un anlatımına göre Aras (muhtemelen Amuderya ya da Sırderya) ırmağının ötesinde, geniş bir ovada yaşayan atlı bir halktı. Herodotos onları İskitlere benzer giyinen, at üstünde ve yaya savaşan, tunç ve altını bol kullanan, demiri ve gümüşü az bilen bir topluluk olarak tarif eder. Hükümdar ailesinin başında bir kadının bulunması, Yunan okuyucusu için dikkat çekici bir ayrıntıydı.
Kiros’la savaş
Herodotos’a göre Kiros önce Tomris’e evlenme teklif ederek ülkesini barışla almak istedi; Tomris bunun ülkesine göz dikmek olduğunu anlayıp reddetti. Kiros bunun üzerine ırmak üzerinde köprü kurdurup sefere çıktı. Persler hile olarak bol şarap ve yiyecek bulunan bir ordugâh bırakıp geri çekildi; ordugâhı ele geçiren Massaget birliği yiyip içip uyuduğu sırada baskına uğradı. Bu birliğin komutanı Tomris’in oğlu Spargapises de esir düştü ve esarette kendi canına kıydı.
Oğlunun ölümünden sonra Tomris bütün kuvvetlerini toplayıp Perslerle büyük bir meydan savaşına girdi. Herodotos bu savaşı, yabancılar arasında yapılmış savaşların en çetini olarak niteler: Önce iki taraf ok atışır, ardından mızrak ve kılıçla göğüs göğüse çarpışır. Sonunda Pers ordusunun büyük bölümü yok edilir ve Kiros ölür.
Kana doymazsın dedim; şimdi seni kana doyuracağım.
Herodotos’un aktardığına göre Tomris, Kiros’un cesedini bulup başını insan kanıyla dolu bir tuluma sokturmuş ve bu sözleri söylemiştir.
Farklı anlatımlar
Kiros’un ölümüne dair antik kaynaklar birbirini tutmaz. Herodotos da birçok rivayet arasından en inandırıcı bulduğunu anlattığını açıkça söyler. Ktesias, Kiros’un Derbiklerle savaşırken yaralanıp öldüğünü yazar; Ksenophon ise onun yatağında huzur içinde öldüğünü anlatır. Kiros’un mezarı bugün İran’daki Pasargad’dadır.
Mirası
- Bozkır toplumlarında kadının siyasi ve askerî rolüne dair en çok bilinen antik anlatıdır.
- Rönesans ve Barok Avrupa resminde “Tomris ve Kiros’un başı” sık işlenen bir konu oldu (Rubens’in tablosu bunlardan biridir).
- Türkiye ve Orta Asya’da kız çocuklarına verilen bir ad olarak yaşar.
Kaynakça
- Herodotos, Tarih, I. kitap, 201–216.
- Ktesias, Persika (Photios özeti).
- Pierre Briant, From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire, Eisenbrauns, 2002.