Türk bitig · 163 madde
Türk Ansiklopedisi
Kağanlar, sultanlar, devletler, meydan savaşları, şehirler ve taşa kazınmış sözler. Her madde birbirine bağlı: bir isme dokun, tarihin içinde yürü.
Ansiklopedi herkese açık. Adını Göktürkçe yazmak ve boyunu bulmak için ücretsiz üye ol
Bu aramayla eşleşen madde yok. Başka bir ad dene ya da “Hepsi”ni seç.
Hükümdarlar ve kişiler 53
Türk–İslam · 1403 dolayı–1474Ali KuşçuUluğ Bey’in rasathanesinde yetişip astronomi ve matematik birikimini Fatih’in daveti üzerine İstanbul’a taşıyan büyük bilgin.
Türk–İslam · 1063–1072Alp ArslanMalazgirt’te Bizans imparatorunu yenip esir alan, Anadolu’nun kapısını Türklere açan Selçuklu sultanı.
Saka · İskit · Destan çağıAlp Er TungaÖlümüne yakılan ağıtı Kaşgarlı Mahmud’un kaydettiği, Turan’ın efsanevi hükümdarı.
Hunlar · 434–453AttilaAvrupa Hun İmparatorluğu’nun hükümdarı; Doğu Roma’yı vergiye bağlayan, Galya ve İtalya’ya seferler yapan “Tanrı’nın kırbacı”.
Türk–İslam · 1526–1530Babür ŞahPanipat’la Hindistan’da Babür İmparatorluğu’nu kuran şair hükümdar; Baburname’nin yazarı.Osmanlı · 1478 dolayı–1546Barbaros Hayreddin PaşaCezayir’i Osmanlı’ya bağlayan, Preveze’de Haçlı donanmasını yenip Akdeniz’i “Türk gölü” yapan kaptan-ı derya.
Göktürkler ve Uygurlar · 716–734Bilge KağanII. Göktürk Kağanlığı’nın hükümdarı; Türk milletine taştan seslenen yazıtın sahibi.
Göktürkler ve Uygurlar · 646 dolayı – 726 dolayıBilge TonyukukDört kağana yol gösteren Göktürk devlet adamı ve stratejist; kendi adına yazıt diktiren ilk Türk.
Göktürkler ve Uygurlar · 759–779Bögü KağanUygur Kağanlığı’nın hükümdarı; Maniheizmi devlet dini yapan ve Tang Çin’ini isyandan kurtaran kağan.
Göktürkler ve Uygurlar · 552Bumin KağanGöktürk Kağanlığı’nın kurucusu; Juan-juan egemenliğine son verip “İl Kağan” unvanını alan hükümdar.
Bozkır mirası · 1206–1227Cengiz HanBozkır boylarını birleştirip Moğol İmparatorluğu’nu kuran, Türk ve Moğol tarihinin en büyük cihangirlerinden biri.
Türk–İslam · 989 dolayı – 1060Çağrı BeySelçuklu devletinin kurucularından; Horasan’ı yöneten ve Anadolu’ya ilk keşif seferini yaptığı anlatılan komutan.Osmanlı · 1413–1421Çelebi MehmedAnkara yenilgisinden sonra kardeşleriyle taht mücadelesini kazanıp Fetret Devri’ni bitiren, devletin “ikinci kurucusu” sayılan padişah.Osmanlı · 1611–1683 dolayıEvliya ÇelebiElli yılı aşkın gezilerini on ciltlik Seyahatnâme’de anlatan, Osmanlı dünyasının en büyük gezgini ve yazarı.Türk–İslam · 870 dolayı–950FârâbîAristo’dan sonra “ikinci öğretmen” sayılan, mantık, siyaset ve musiki üzerine eserleriyle İslam felsefesinin kurucularından büyük düşünür.
Osmanlı · 1444–1446 · 1451–1481Fatih Sultan Mehmed21 yaşında İstanbul’u fethederek bir çağı kapatan Osmanlı padişahı.
Türk–İslam · 998–1030Gazneli MahmudGazneli Devleti’nin en büyük hükümdarı; “sultan” unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı olarak anılır.Türk–İslam · 1209 dolayı–1271Hacı Bektaş-ı VelîHorasan’dan Anadolu’ya gelen, Sulucakarahöyük’te yerleşip Bektaşîlik geleneğine adını veren mutasavvıf.Türk–İslam · 1093 dolayı–1166Hoca Ahmed YesevîTürkçe hikmetleriyle İslam’ı Orta Asya Türklerinin gönlüne taşıyan, “Pîr-i Türkistan” diye anılan büyük mutasavvıf.Osmanlı · 1362–1389I. Murad (Hüdavendigâr)Osmanlı’yı Rumeli’ye yerleştiren, Edirne’yi alıp Yeniçeri Ocağı’nın temelini atan, Kosova meydanında şehit düşen ilk padişah.Osmanlı · 1876–1909II. AbdülhamidI. Meşrutiyet’i ilan eden, otuz üç yıl boyunca dağılmanın eşiğindeki devleti diplomasiyle ayakta tutan, okullar ve Hicaz Demiryolu’yla bilinen padişah.Osmanlı · 1481–1512II. BayezidKardeşi Cem Sultan’la mücadeleden sonra devleti barış, imar ve donanmayla güçlendiren, 1492’de İspanya’dan kaçan Müslüman ve Yahudileri kurtaran “Veli” padişah.
Türk–İslam · 1155–1192II. Kılıç ArslanMiryokefalon’da Bizans’ı yenerek Anadolu’nun Türk yurdu olduğunu kesinleştiren Anadolu Selçuklu sultanı.Osmanlı · 1808–1839II. MahmudYeniçeri Ocağı’nı kaldırıp yeni bir ordu kuran, devleti merkezîleştiren ve Tanzimat’ın yolunu açan reformcu padişah.
Osmanlı · 1421–1444 · 1446–1451II. MuradVarna ve II. Kosova zaferleriyle Osmanlı’yı Balkanlarda kalıcılaştıran, Fatih’i yetiştiren padişah.Osmanlı · 1789–1807III. SelimNizâm-ı Cedîd ile orduyu ve devleti yenilemeye girişen, Avrupa’da ilk daimî elçilikleri açan, besteci padişah.Osmanlı · 1623–1640IV. MuradÇocuk yaşta tahta çıkıp sert yönetimiyle düzeni yeniden kuran, Revan ve Bağdat’ı alıp Kasr-ı Şirin Antlaşması’yla doğu sınırını çizen padişah.
Göktürkler ve Uygurlar · 682–692İlteriş Kutluk KağanElli yıllık Çin egemenliğine son verip II. Göktürk Kağanlığı’nı kuran kağan.
Göktürkler ve Uygurlar · 552–576İstemi YabguGöktürklerin batı kanadı hükümdarı; Akhunları yıkan ve İpek Yolu diplomasisini Bizans’a kadar uzatan yabgu.
Osmanlı · 1520–1566Kanuni Sultan SüleymanOsmanlı İmparatorluğu’nu en geniş ve en parlak dönemine ulaştıran, kanunlarıyla anılan padişah.
Göktürkler ve Uygurlar · 692–716Kapgan KağanII. Göktürk Kağanlığı’nı en geniş sınırlarına ulaştıran savaşçı kağan.
Türk–İslam · 11. yüzyılKaşgarlı MahmudTürkçenin ilk büyük sözlüğü Divanu Lügati’t-Türk’ün yazarı ve Türk dünyası merkezli haritayı çizen bilgin.
Göktürkler ve Uygurlar · 684–731Kül TiginAğabeyi Bilge’yi tahta çıkaran efsanevi Göktürk komutanı; yazıtı Türk yazısının en ünlü anıtıdır.
Türk–İslam · 1072–1092MelikşahBüyük Selçuklu İmparatorluğu’nu en geniş ve en parlak dönemine ulaştıran sultan.
Hunlar · MÖ 209–174Mete HanBüyük Hun İmparatorluğu’nun tanhusu; orduyu onluk sistemle kuran ve Han Çin’ini antlaşmaya bağlayan bozkır hükümdarı.Türk–İslam · 1207–1273Mevlânâ Celâleddîn-i RûmîKonya’da yaşayan, Mesnevî ile sevgi ve hoşgörünün evrensel dilini kuran büyük mutasavvıf ve şair.Osmanlı · 1490 dolayı–1588Mimar SinanElli yıl boyunca başmimarlık yapan, Süleymaniye ve Selimiye’yi yükselten, Türk ve dünya mimarlığının en büyük ustalarından biri.
Göktürkler ve Uygurlar · 553–572Mukan KağanGöktürk Kağanlığı’nı Mançurya’dan Karadeniz’e uzanan bir imparatorluğa dönüştüren kağan.
Cumhuriyet · 1881–1938Mustafa Kemal AtatürkKurtuluş Savaşı’nın Başkomutanı ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu.Türk–İslam · 1208 dolayı–1284Nasreddin HocaAkşehir’de yaşamış, fıkralarıyla güldürürken düşündüren ve Balkanlardan Çin’e kadar sevilen bilge mizah ustası.
Osmanlı · 1324–1362Orhan GaziBursa’yı başkent yapan, Osmanlı’yı Rumeli’ye geçiren ve devlet teşkilatını kuran bey.
Osmanlı · 1299 dolayı – 1324 dolayıOsman GaziOsmanlı Beyliği’nin kurucusu; Söğüt’teki uç beyliğini altı yüzyıllık bir cihan devletinin çekirdeğine dönüştüren gazi.Osmanlı · 1465 dolayı–1553Pîrî Reis1513 dünya haritası ve Kitâb-ı Bahriyye ile denizcilik tarihine geçen Osmanlı denizcisi ve haritacısı.
Türk–İslam · 10. yüzyıl · ö. 955Satuk Buğra HanKarahanlı hükümdarı; İslam’ı kabul eden ilk Türk hükümdarı olarak anılır.Osmanlı · 1206 dolayı–1326Şeyh EdebaliOsman Gazi’nin manevi rehberi ve kayınpederi olarak bilinen, Osmanlı’nın kuruluş yıllarında saygın bir ahi şeyhi ve âlim.
Türk–İslam · 1370–1405TimurSemerkant merkezli Timurlu İmparatorluğu’nun kurucusu; Ankara’da Yıldırım Bayezid’i yenen cihangir.
Saka · İskit · MÖ 6. yüzyılTomris HatunPers Kralı Büyük Kiros’u savaş meydanında yendiği anlatılan Massaget kraliçesi.
Türk–İslam · 1040–1063Tuğrul BeyBüyük Selçuklu İmparatorluğu’nun kurucusu; Bağdat’a girip “Doğunun ve Batının Sultanı” unvanını alan hükümdar.
Türk–İslam · 1409–1449Uluğ BeySemerkant’ta kurduğu rasathane ve yıldız cetveliyle çağının en büyük gökbilimcilerinden biri olan Timurlu hükümdarı.
Osmanlı · 1512–1520Yavuz Sultan SelimÇaldıran, Mercidabık ve Ridaniye zaferleriyle Osmanlı topraklarını iki katına çıkaran, halifeliği Osmanlı’ya getiren padişah.Osmanlı · 1389–1402Yıldırım BayezidHızlı seferleriyle “Yıldırım” lakabını alan, Niğbolu’da Haçlıları yenip Anadolu’yu birleştiren, Ankara’da Timur’a yenilen padişah.Türk–İslam · 1240 dolayı–1320Yunus EmreAnadolu Türkçesiyle yazdığı sade ve derin şiirlerle sevgiyi, insanı ve Tanrı’yı anlatan, Türk şiirinin kurucu büyük ozanı.
Türk–İslam · 11. yüzyılYusuf Has HacibTürk–İslam edebiyatının ilk büyük eseri Kutadgu Bilig’in şairi.
Türk–İslam · 1063–1072Alp ArslanMalazgirt’te Bizans imparatorunu yenip esir alan, Anadolu’nun kapısını Türklere açan Selçuklu sultanı.
Saka · İskit · Destan çağıAlp Er TungaÖlümüne yakılan ağıtı Kaşgarlı Mahmud’un kaydettiği, Turan’ın efsanevi hükümdarı.
Hunlar · 434–453AttilaAvrupa Hun İmparatorluğu’nun hükümdarı; Doğu Roma’yı vergiye bağlayan, Galya ve İtalya’ya seferler yapan “Tanrı’nın kırbacı”.
Türk–İslam · 1526–1530Babür ŞahPanipat’la Hindistan’da Babür İmparatorluğu’nu kuran şair hükümdar; Baburname’nin yazarı.Osmanlı · 1478 dolayı–1546Barbaros Hayreddin PaşaCezayir’i Osmanlı’ya bağlayan, Preveze’de Haçlı donanmasını yenip Akdeniz’i “Türk gölü” yapan kaptan-ı derya.
Göktürkler ve Uygurlar · 716–734Bilge KağanII. Göktürk Kağanlığı’nın hükümdarı; Türk milletine taştan seslenen yazıtın sahibi.
Göktürkler ve Uygurlar · 646 dolayı – 726 dolayıBilge TonyukukDört kağana yol gösteren Göktürk devlet adamı ve stratejist; kendi adına yazıt diktiren ilk Türk.
Göktürkler ve Uygurlar · 759–779Bögü KağanUygur Kağanlığı’nın hükümdarı; Maniheizmi devlet dini yapan ve Tang Çin’ini isyandan kurtaran kağan.
Göktürkler ve Uygurlar · 552Bumin KağanGöktürk Kağanlığı’nın kurucusu; Juan-juan egemenliğine son verip “İl Kağan” unvanını alan hükümdar.
Bozkır mirası · 1206–1227Cengiz HanBozkır boylarını birleştirip Moğol İmparatorluğu’nu kuran, Türk ve Moğol tarihinin en büyük cihangirlerinden biri.
Türk–İslam · 989 dolayı – 1060Çağrı BeySelçuklu devletinin kurucularından; Horasan’ı yöneten ve Anadolu’ya ilk keşif seferini yaptığı anlatılan komutan.Osmanlı · 1413–1421Çelebi MehmedAnkara yenilgisinden sonra kardeşleriyle taht mücadelesini kazanıp Fetret Devri’ni bitiren, devletin “ikinci kurucusu” sayılan padişah.Osmanlı · 1611–1683 dolayıEvliya ÇelebiElli yılı aşkın gezilerini on ciltlik Seyahatnâme’de anlatan, Osmanlı dünyasının en büyük gezgini ve yazarı.Türk–İslam · 870 dolayı–950FârâbîAristo’dan sonra “ikinci öğretmen” sayılan, mantık, siyaset ve musiki üzerine eserleriyle İslam felsefesinin kurucularından büyük düşünür.
Osmanlı · 1444–1446 · 1451–1481Fatih Sultan Mehmed21 yaşında İstanbul’u fethederek bir çağı kapatan Osmanlı padişahı.
Türk–İslam · 998–1030Gazneli MahmudGazneli Devleti’nin en büyük hükümdarı; “sultan” unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı olarak anılır.Türk–İslam · 1209 dolayı–1271Hacı Bektaş-ı VelîHorasan’dan Anadolu’ya gelen, Sulucakarahöyük’te yerleşip Bektaşîlik geleneğine adını veren mutasavvıf.Türk–İslam · 1093 dolayı–1166Hoca Ahmed YesevîTürkçe hikmetleriyle İslam’ı Orta Asya Türklerinin gönlüne taşıyan, “Pîr-i Türkistan” diye anılan büyük mutasavvıf.Osmanlı · 1362–1389I. Murad (Hüdavendigâr)Osmanlı’yı Rumeli’ye yerleştiren, Edirne’yi alıp Yeniçeri Ocağı’nın temelini atan, Kosova meydanında şehit düşen ilk padişah.Osmanlı · 1876–1909II. AbdülhamidI. Meşrutiyet’i ilan eden, otuz üç yıl boyunca dağılmanın eşiğindeki devleti diplomasiyle ayakta tutan, okullar ve Hicaz Demiryolu’yla bilinen padişah.Osmanlı · 1481–1512II. BayezidKardeşi Cem Sultan’la mücadeleden sonra devleti barış, imar ve donanmayla güçlendiren, 1492’de İspanya’dan kaçan Müslüman ve Yahudileri kurtaran “Veli” padişah.
Türk–İslam · 1155–1192II. Kılıç ArslanMiryokefalon’da Bizans’ı yenerek Anadolu’nun Türk yurdu olduğunu kesinleştiren Anadolu Selçuklu sultanı.Osmanlı · 1808–1839II. MahmudYeniçeri Ocağı’nı kaldırıp yeni bir ordu kuran, devleti merkezîleştiren ve Tanzimat’ın yolunu açan reformcu padişah.
Osmanlı · 1421–1444 · 1446–1451II. MuradVarna ve II. Kosova zaferleriyle Osmanlı’yı Balkanlarda kalıcılaştıran, Fatih’i yetiştiren padişah.Osmanlı · 1789–1807III. SelimNizâm-ı Cedîd ile orduyu ve devleti yenilemeye girişen, Avrupa’da ilk daimî elçilikleri açan, besteci padişah.Osmanlı · 1623–1640IV. MuradÇocuk yaşta tahta çıkıp sert yönetimiyle düzeni yeniden kuran, Revan ve Bağdat’ı alıp Kasr-ı Şirin Antlaşması’yla doğu sınırını çizen padişah.
Göktürkler ve Uygurlar · 682–692İlteriş Kutluk KağanElli yıllık Çin egemenliğine son verip II. Göktürk Kağanlığı’nı kuran kağan.
Göktürkler ve Uygurlar · 552–576İstemi YabguGöktürklerin batı kanadı hükümdarı; Akhunları yıkan ve İpek Yolu diplomasisini Bizans’a kadar uzatan yabgu.
Osmanlı · 1520–1566Kanuni Sultan SüleymanOsmanlı İmparatorluğu’nu en geniş ve en parlak dönemine ulaştıran, kanunlarıyla anılan padişah.
Göktürkler ve Uygurlar · 692–716Kapgan KağanII. Göktürk Kağanlığı’nı en geniş sınırlarına ulaştıran savaşçı kağan.
Türk–İslam · 11. yüzyılKaşgarlı MahmudTürkçenin ilk büyük sözlüğü Divanu Lügati’t-Türk’ün yazarı ve Türk dünyası merkezli haritayı çizen bilgin.
Göktürkler ve Uygurlar · 684–731Kül TiginAğabeyi Bilge’yi tahta çıkaran efsanevi Göktürk komutanı; yazıtı Türk yazısının en ünlü anıtıdır.
Türk–İslam · 1072–1092MelikşahBüyük Selçuklu İmparatorluğu’nu en geniş ve en parlak dönemine ulaştıran sultan.
Hunlar · MÖ 209–174Mete HanBüyük Hun İmparatorluğu’nun tanhusu; orduyu onluk sistemle kuran ve Han Çin’ini antlaşmaya bağlayan bozkır hükümdarı.Türk–İslam · 1207–1273Mevlânâ Celâleddîn-i RûmîKonya’da yaşayan, Mesnevî ile sevgi ve hoşgörünün evrensel dilini kuran büyük mutasavvıf ve şair.Osmanlı · 1490 dolayı–1588Mimar SinanElli yıl boyunca başmimarlık yapan, Süleymaniye ve Selimiye’yi yükselten, Türk ve dünya mimarlığının en büyük ustalarından biri.
Göktürkler ve Uygurlar · 553–572Mukan KağanGöktürk Kağanlığı’nı Mançurya’dan Karadeniz’e uzanan bir imparatorluğa dönüştüren kağan.
Cumhuriyet · 1881–1938Mustafa Kemal AtatürkKurtuluş Savaşı’nın Başkomutanı ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu.Türk–İslam · 1208 dolayı–1284Nasreddin HocaAkşehir’de yaşamış, fıkralarıyla güldürürken düşündüren ve Balkanlardan Çin’e kadar sevilen bilge mizah ustası.
Osmanlı · 1324–1362Orhan GaziBursa’yı başkent yapan, Osmanlı’yı Rumeli’ye geçiren ve devlet teşkilatını kuran bey.
Osmanlı · 1299 dolayı – 1324 dolayıOsman GaziOsmanlı Beyliği’nin kurucusu; Söğüt’teki uç beyliğini altı yüzyıllık bir cihan devletinin çekirdeğine dönüştüren gazi.Osmanlı · 1465 dolayı–1553Pîrî Reis1513 dünya haritası ve Kitâb-ı Bahriyye ile denizcilik tarihine geçen Osmanlı denizcisi ve haritacısı.
Türk–İslam · 10. yüzyıl · ö. 955Satuk Buğra HanKarahanlı hükümdarı; İslam’ı kabul eden ilk Türk hükümdarı olarak anılır.Osmanlı · 1206 dolayı–1326Şeyh EdebaliOsman Gazi’nin manevi rehberi ve kayınpederi olarak bilinen, Osmanlı’nın kuruluş yıllarında saygın bir ahi şeyhi ve âlim.
Türk–İslam · 1370–1405TimurSemerkant merkezli Timurlu İmparatorluğu’nun kurucusu; Ankara’da Yıldırım Bayezid’i yenen cihangir.
Saka · İskit · MÖ 6. yüzyılTomris HatunPers Kralı Büyük Kiros’u savaş meydanında yendiği anlatılan Massaget kraliçesi.
Türk–İslam · 1040–1063Tuğrul BeyBüyük Selçuklu İmparatorluğu’nun kurucusu; Bağdat’a girip “Doğunun ve Batının Sultanı” unvanını alan hükümdar.
Türk–İslam · 1409–1449Uluğ BeySemerkant’ta kurduğu rasathane ve yıldız cetveliyle çağının en büyük gökbilimcilerinden biri olan Timurlu hükümdarı.
Osmanlı · 1512–1520Yavuz Sultan SelimÇaldıran, Mercidabık ve Ridaniye zaferleriyle Osmanlı topraklarını iki katına çıkaran, halifeliği Osmanlı’ya getiren padişah.Osmanlı · 1389–1402Yıldırım BayezidHızlı seferleriyle “Yıldırım” lakabını alan, Niğbolu’da Haçlıları yenip Anadolu’yu birleştiren, Ankara’da Timur’a yenilen padişah.Türk–İslam · 1240 dolayı–1320Yunus EmreAnadolu Türkçesiyle yazdığı sade ve derin şiirlerle sevgiyi, insanı ve Tanrı’yı anlatan, Türk şiirinin kurucu büyük ozanı.
Türk–İslam · 11. yüzyılYusuf Has HacibTürk–İslam edebiyatının ilk büyük eseri Kutadgu Bilig’in şairi.Devletler 35
Hunlar · 5. yüzyıl – 557 dolayıAk Hun (Eftalit) DevletiToharistan merkezli, Sasani İran’ını vergiye bağlayan ve Hindistan’a uzanan güçlü Orta Asya devleti.
Türk–İslam · 1340’lar–1508AkkoyunlularBayındır boyundan Türkmenlerin Diyarbakır’dan Tebriz’e uzanan devleti; Uzun Hasan zamanında doruğa çıktı.
Türk–İslam · 1242–1502Altın OrdaCuci Ulusu; Moğol hanedanıyla kurulup Kıpçak Türkçesiyle Türkleşen, Rus knezliklerini vergiye bağlayan devlet.
Türk–İslam · 1075/1077 – 1308Anadolu Selçuklu DevletiAnadolu’yu Türk yurdu yapan, Konya merkezli Selçuklu devleti; kervansarayları ve medreseleriyle Anadolu’nun çehresini değiştirdi.
Göktürkler ve Uygurlar · 567–796 dolayıAvar KağanlığıOrta Avrupa’da iki yüzyıl hüküm süren, 626’da İstanbul’u kuşatan bozkır kağanlığı.
Hunlar · 375 dolayı – 469Avrupa Hun İmparatorluğuİtil’i geçerek Kavimler Göçü’nü başlatan ve Attila döneminde Roma’yı titreten Hun devleti.Türk dünyası bugün · 1918 · 1991 –AzerbaycanHazar kıyısında, “bir millet, iki devlet” sözüyle Türkiye’ye bağlanan, petrol ve doğal gazıyla Kafkasya’nın en güçlü ekonomisi.
Türk–İslam · 1526–1858Babür İmparatorluğuBabür Şah’ın Panipat’la kurduğu, Hindistan’ı üç yüzyıl yöneten ve Tac Mahal’i yaptıran Türk–Moğol kökenli imparatorluk.
Hunlar · MÖ 54 dolayı – MÖ 36Batı Hun DevletiHun birliğinin bölünmesiyle Çiçi Tanhu’nun Talas boyunda kurduğu kısa ömürlü devlet.Türk dünyası bugün · 681 – (Tuna Bulgar Devleti)BulgaristanAdını Türk kökenli Bulgarlardan alan, beş yüz yıl Osmanlı yönetiminde kalan ve bugün yüz binlerce Türk’ün yaşadığı Balkan ülkesi.
Hunlar · MÖ 3. yüzyıl – MS 2. yüzyılBüyük Hun İmparatorluğuMete Han’ın kurduğu ilk büyük bozkır imparatorluğu; kanat düzeni, onluk ordu ve kurultayıyla sonraki Türk devletlerine model oldu.
Türk–İslam · 1040–1157Büyük Selçuklu İmparatorluğuDandanakan’la kurulan, Malazgirt’le Anadolu’nun kapısını açan ve İslam dünyasının siyasi önderliğini üstlenen Türk imparatorluğu.
Türk–İslam · 963–1187Gazneli DevletiAfganistan merkezli, Horasan’dan Pencap’a uzanan ve Hindistan’da Türk–İslam varlığını başlatan devlet.
Göktürkler ve Uygurlar · 552–744Göktürk Kağanlığı“Türk” adını devlet adı olarak taşıyan ilk devlet; Mançurya’dan Karadeniz’e uzanan kağanlık ve Orhun Yazıtları’nın sahibi.
Türk–İslam · 1097–1231HarezmşahlarSelçukluların ardından Orta Asya ve İran’ın en büyük gücü olan, Moğol istilasına karşı direnen devlet.
Göktürkler ve Uygurlar · 650 dolayı – 969Hazar Kağanlığıİtil ile Kafkasya arasındaki ticaret yollarını tutan, Arap ordularının kuzeye ilerleyişini durduran kağanlık.
Türk–İslam · 9. yüzyıl–1236İdil Bulgar Devletiİdil (Volga) ile Kama ırmaklarının birleştiği yerde kurulan, 922’de İslam’ı kabul eden Bulgar Türklerinin devleti.
Türk–İslam · 840 dolayı – 1212Karahanlı Devletiİslam’ı kabul eden ilk büyük Türk devleti; Kutadgu Bilig ve Divanu Lügati’t-Türk bu devletin kültür ortamında yazıldı.
Türk–İslam · 1380’ler–1468KarakoyunlularDoğu Anadolu, Azerbaycan ve Irak’ta hüküm süren, Akkoyunlularla çekişen Oğuz Türkmen devleti.Türk dünyası bugün · 1991 –KazakistanDünyanın en büyük dokuzuncu ülkesi; bozkırın mirasçısı, Orta Asya’nın en büyük ekonomisi ve Türk dünyasının ikinci büyük ekonomisi.
Bozkır mirası · 11.–13. yüzyılKıpçaklar (Kumanlar)Karadeniz’in kuzeyinden İrtiş’e uzanan “Deşt-i Kıpçak” bozkırının Türk boyları; Avrupa’da Kuman, Rus kaynaklarında Polovets diye anılır.Türk dünyası bugün · 1991 –KırgızistanTanrı Dağları’nın ve Manas destanının ülkesi; Isık Göl kıyısında, göçebe kültürünü canlı tutan dağlık Türk devleti.
Türk–İslam · 1441–1783Kırım HanlığıAltın Orda’dan doğan, Giray hanedanının yönettiği ve üç yüz yıl Osmanlı’nın kuzeydeki müttefiki olan Türk hanlığı.Türk dünyası bugün · 1983 –Kuzey Kıbrıs Türk CumhuriyetiKıbrıs Türklerinin 1983’te ilan ettiği, yalnız Türkiye tarafından tanınan, Türk Devletleri Teşkilatı’nda gözlemci olan Türk devleti.Türk dünyası bugün · 895 – (Karpat havzasına yerleşme)MacaristanHun, Avar, Kuman ve Osmanlı bağlarıyla Türk tarihine iç içe geçmiş, Türk Devletleri Teşkilatı’nın gözlemci üyesi Orta Avrupa ülkesi.
Türk–İslam · 1250–1517Memlük SultanlığıKıpçak Türklerinin kurduğu, Moğolları Ayn Calut’ta durduran ve iki buçuk asır Mısır ile Suriye’yi yöneten sultanlık.
Bozkır mirası · 1206–1368Moğol İmparatorluğuCengiz Han’ın 1206’da kurduğu, Türk boylarının ordusunu ve yazısını taşıdığı, tarihin bilinen en geniş kara imparatorluğu.Türk dünyası bugün · 1911 · 1921 –MoğolistanHunların, Göktürklerin ve Uygurların başkentlerinin, Orhun Yazıtları’nın ve Ötüken’in bulunduğu, Türk tarihinin beşiği olan bozkır ülkesi.
Osmanlı · 1299 dolayı – 1922Osmanlı İmparatorluğuSöğüt’te bir uç beyliği olarak doğup üç kıtaya yayılan, altı yüzyılı aşkın bir süre hüküm süren Türk imparatorluğu.Türk dünyası bugün · 1991 –ÖzbekistanSemerkant, Buhara ve Hive’nin ülkesi; Orta Asya’nın en kalabalık, hızla büyüyen Türk devleti.
Saka · İskit · MÖ 8.–3. yüzyılSakalar (İskitler)Karadeniz’in kuzeyinden Altay’a uzanan atlı bozkır kültürünün halkları; kurganları ve altın “hayvan üslubu”yla tanınır.
Türk–İslam · 1370–1507Timurlu İmparatorluğuTimur’un kurduğu, Semerkant ve Herat merkezli; sanat, bilim ve Çağatay edebiyatının altın çağını yaşatan imparatorluk.
Cumhuriyet · 1923 –Türkiye CumhuriyetiKurtuluş Savaşı’nın ardından 29 Ekim 1923’te Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde ilan edilen Türk devleti.Türk dünyası bugün · 1991 –TürkmenistanKarakum çölü ve Ahal-Teke atlarının ülkesi; dünyanın en büyük doğal gaz rezervlerinden birine sahip, BM tarafından tanınan daimî tarafsız Türk devleti.
Göktürkler ve Uygurlar · 744–840Uygur KağanlığıGöktürklerin ardından Moğolistan’a hâkim olan, şehirler kuran ve Maniheizmi devlet dini yapan Türk kağanlığı.Savaşlar ve olaylar 13
Türk–İslam · 28 Temmuz 1402Ankara SavaşıTimur’un Osmanlı Sultanı Yıldırım Bayezid’i yenip esir aldığı, iki Türk hükümdarının büyük karşılaşması.
Hunlar · MÖ 200Baideng KuşatmasıMete Han’ın Han hanedanının kurucusu İmparator Gaozu’yu yedi gün kuşattığı ve Çin’i antlaşmaya zorladığı olay.
Türk–İslam · 21 Nisan 1526Birinci Panipat SavaşıBabür Şah’ın Delhi Sultanı İbrahim Lodi’yi yenerek Babür İmparatorluğu’nu kurduğu savaş.
Cumhuriyet · 26 Ağustos – 9 Eylül 1922Büyük TaarruzTürk ordusunun Kurtuluş Savaşı’nı zaferle sonuçlandıran genel saldırısı; 30 Ağustos’ta Dumlupınar’da kazanılan Başkomutanlık Meydan Muharebesi.
Cumhuriyet · 19 Şubat 1915 – 9 Ocak 1916Çanakkale SavaşlarıOsmanlı ordusunun İtilaf devletlerinin Boğaz’ı geçme ve Gelibolu’ya çıkarma girişimlerini durdurduğu Birinci Dünya Savaşı cephesi.
Türk–İslam · 23 Mayıs 1040Dandanakan SavaşıSelçuklu Türkmenlerinin Gazneli ordusunu yenerek Büyük Selçuklu Devleti’ni kurduğu savaş.
Osmanlı · 6 Nisan – 29 Mayıs 1453İstanbul’un FethiFatih Sultan Mehmed’in Bizans’ın başkentini alarak Doğu Roma İmparatorluğu’na son verdiği kuşatma; Orta Çağ’ın sonu kabul edilir.
Hunlar · 451Katalaun SavaşıAttila’nın Hun ordusu ile Aetius komutasındaki Roma–Vizigot ordusu arasında Galya’da yapılan büyük meydan savaşı.
Osmanlı · 27 Temmuz 1302Koyunhisar Savaşı (Bapheus)Osman Gazi’nin Bizans ordusunu yendiği, Osmanlı Beyliği’nin ilk büyük zaferi.
Türk–İslam · 26 Ağustos 1071Malazgirt Meydan MuharebesiAlp Arslan’ın Bizans İmparatoru IV. Romanos Diogenes’i yenip esir aldığı, Anadolu’nun kapısını Türklere açan zafer.
Türk–İslam · 17 Eylül 1176Miryokefalon SavaşıII. Kılıç Arslan’ın Bizans İmparatoru I. Manuel Komnenos’u pusuya düşürerek yendiği, Anadolu’nun Türk yurdu olduğunu kesinleştiren savaş.
Osmanlı · 29 Ağustos 1526Mohaç Meydan MuharebesiKanuni Sultan Süleyman’ın Macar Krallığı ordusunu iki saatten kısa sürede yendiği meydan savaşı.
Göktürkler ve Uygurlar · 751Talas SavaşıAbbasi ordusunun Karlukların desteğiyle Tang Çin’ini yendiği, Orta Asya’nın yönünü değiştiren savaş.Yerler ve şehirler 7
Türk–İslam · 10.–13. yüzyılBalasagunKarahanlıların Çu vadisindeki başkenti; Yusuf Has Hacib’in doğduğu şehir, Burana Kulesi’yle tanınır.
Türk–İslam · Antik çağdan günümüzeKaşgarİpek Yolu’nun Doğu Türkistan’daki büyük vaha şehri; Karahanlıların merkezi, Kaşgarlı Mahmud’un ve Kutadgu Bilig’in şehri.
Göktürkler ve Uygurlar · 8.–9. yüzyılOrdu-BalıkUygur Kağanlığı’nın başkenti; bozkırda kurulmuş ilk büyük surlu Türk şehirlerinden biri.
Göktürkler ve Uygurlar · Hunlardan MoğollaraOrhun VadisiGöktürk yazıtları, Uygur başkenti Ordu-Balık ve Moğol başkenti Karakurum’un bulunduğu, UNESCO Dünya Mirası vadi.
Göktürkler ve Uygurlar · Hunlardan UygurlaraÖtükenGöktürk ve Uygur kağanlıklarının kutsal merkezi; Orhun Yazıtları’nda “Ötüken yışından daha iyi yer yok” diye anılan dağlık ormanlık yurt.
Türk–İslam · Antik çağdan günümüzeSemerkantTimur’un başkenti; Registan meydanı, Gur-i Emir ve Uluğ Bey rasathanesiyle İslam dünyasının en görkemli şehirlerinden biri.
Osmanlı · 13. yüzyıldan günümüzeSöğütOsmanlı Beyliği’nin doğduğu yer; Ertuğrul Gazi’nin türbesinin bulunduğu Bilecik ilçesi.Destanlar ve hikâyeler 20
Bozkır mirası · Dede Korkut Kitabı · 8. boyBasat’ın Tepegöz’ü Öldürdüğü BoyOğuzları haraca bağlayan tek gözlü dev Tepegöz’ü kızgın şişle kör edip kendi kılıcıyla öldüren Basat’ın hikâyesi.
Bozkır mirası · Dede Korkut Kitabı · 9. boyBegil Oğlu Emren BoyuKazan’a gücenip sınıra çekilen Begil’in yaralandığı sırada, Allah’tan güç dileyen oğlu Emren’in yurdu koruyuşu.
Göktürkler ve Uygurlar · Göktürk dönemi (Çin kaynaklarında 6.–7. yüzyıl)Bozkurt (Türeyiş) DestanıGöktürklerin dişi bir kurttan türediğini anlatan efsane; Bugut Yazıtı’ndaki kabartmada taşa işlenmiştir.
Bozkır mirası · Oğuz destan çağı · yazıya geçiş 15.–16. yüzyılDede Korkut KitabıOğuz Türklerinin destansı hikâyeleri; Tepegöz, Deli Dumrul, Bamsı Beyrek gibi kahramanların kitabı. UNESCO somut olmayan kültürel miras (2018).
Bozkır mirası · Dede Korkut Kitabı · 1. boyDirse Han Oğlu Boğaç Han BoyuAd koyma geleneği, kıskanç kırk yiğidin iftirası ve oğlunu oku ile vuran babanın hikâyesi.
Bozkır mirası · Dede Korkut Kitabı · 5. boyDuha Koca Oğlu Deli Dumrul BoyuAzrail’e meydan okuyan Deli Dumrul’un, karısının fedakârlığıyla ölümden dönüşü.
Bozkır mirası · Kaynaklarda 14. ve 17. yüzyılErgenekon DestanıYenilgiden sonra dağlarla çevrili bir vadiye sığınan atalar ile demir dağı eritip dışarı çıkışlarını anlatan destan.
Göktürkler ve Uygurlar · Uygur anlatısı · Cüveynî ve Reşidüddin’deGöç DestanıKutlu Dağ’ın kayası parçalanınca kutu kaçan Uygurların yurtlarını bırakıp Turfan’a göçünü anlatan destan.
Bozkır mirası · Dede Korkut Kitabı · 12. boyİç Oğuz’a Dış Oğuz Asi Olup Beyrek’in Öldüğü BoyKazan’ın yağmasına çağrılmayan Dış Oğuz’un isyanı ve sadakatinden dönmeyen Beyrek’in ölümü.
Bozkır mirası · Dede Korkut Kitabı · 3. boyKam Büre Bey Oğlu Bamsı Beyrek BoyuBanu Çiçek’e beşik kertmesi nişanlı Beyrek’in on altı yıllık esareti ve ozan kılığında düğüne dönüşü.
Bozkır mirası · Dede Korkut Kitabı · 6. boyKanlı Koca Oğlu Kan Turalı BoyuKendinden güçlü bir eş isteyen Kan Turalı’nın boğa, aslan ve buğrayı yenip Selcen Hatun’la evlenişi.
Bozkır mirası · Dede Korkut Kitabı · 4. boyKazan Bey Oğlu Uruz’un Tutsak Olduğu BoyOğluna yiğitlik öğretmek için onu ava götüren Kazan Bey’in, tutsak düşen Uruz’u kurtarışı.
Bozkır mirası · Dede Korkut Kitabı · 7. boyKazılık Koca Oğlu Yigenek BoyuOn altı yıldır tutsak olan babasını, Oğuz beyleriyle kuşattığı kaleden kurtaran genç Yigenek’in hikâyesi.
Bozkır mirası · Kırgız destanı · UNESCO 2013Manas DestanıKırgızları birleştiren kahraman Manas’ın, oğlu Semetey ve torunu Seytek’in hikâyesini anlatan dünyanın en uzun destanlarından biri.
Bozkır mirası · Uygur harfli nüsha 13.–15. yüzyılOğuz Kağan DestanıOğuz Türklerinin efsanevi atası Oğuz Kağan’ın doğuşunu, fetihlerini ve yirmi dört Oğuz boyunun kökenini anlatan destan.
Bozkır mirası · Dede Korkut Kitabı · 2. boySalur Kazan’ın Evinin Yağmalandığı BoyAvdayken yurdu yağmalanan Kazan Bey’in, çobanı Karacık’la birlikte ailesini kurtarışı.
Bozkır mirası · Dede Korkut Kitabı · 11. boySalur Kazan’ın Tutsak Olup Oğlu Uruz’un Çıkardığı BoyDüşman zindanına düşen Kazan Bey’i, Oğuz beyleriyle gelen oğlu Uruz’un kurtarışı.
Bozkır mirası · Günbed nüshası · 13. boySalur Kazan’ın Yedi Başlı Ejderhayı ÖldürmesiDresden ve Vatikan nüshalarında olmayan, 2018 sonunda bulunan Günbed nüshasıyla ortaya çıkan yeni Dede Korkut hikâyesi.
Bozkır mirası · Altay anlatısı · 19. yy’da derlendiTürk Yaratılış DestanıSonsuz sudan Ak Ana’nın “Yarat!” çağrısına, yeri göğe bağlayan dokuz dallı kayına uzanan Altay yaratılış anlatısı.
Bozkır mirası · Dede Korkut Kitabı · 10. boyUşun Koca Oğlu Segrek BoyuTutsak ağabeyi Egrek’i kurtarmadan gerdeğe girmeyeceğine ant içen Segrek’in kardeşlik hikâyesi.Kavramlar, yazıtlar, eserler 35
Türk dünyası bugün · 18. yüzyıldan bugüne tartışmaAltay dil ailesiTürk, Moğol ve Tunguz dillerinin (bazı görüşlere göre Kore ve Japon dillerinin de) ortak bir atadan geldiğini savunan, hâlâ tartışılan dil ailesi görüşü.
Göktürkler ve Uygurlar · 5.–8. yüzyılAşinaGöktürk kağanlarının hükümdar soyu; Çin kaynaklarına göre dişi bir kurttan türeyen boy.
Göktürkler ve Uygurlar · 6.–8. yüzyılBalbalGöktürk anıt mezarlarının önüne dikilen, ölünün hayatında öldürdüğü düşmanları temsil eden taşlar.
Göktürkler ve Uygurlar · 580’lerBugut YazıtıI. Göktürk Kağanlığı’ndan kalan en eski yazıt; tepesindeki dişi kurt ve insan kabartması türeyiş efsanesinin taştaki en eski görselidir.
Türk–İslam · 1072–1077Divanu Lügati’t-TürkKaşgarlı Mahmud’un yazdığı, Türkçenin ilk büyük sözlüğü ve Türk kültürünün hazinesi.
Bozkır mirası · Hunlardan günümüzeGök Tanrı inancıEski Türklerin yüce göğe ve kutsal yer-suya dayanan inanç sistemi; Orhun Yazıtları’nda “Türk Tengrisi” olarak anılır.
Göktürkler ve Uygurlar · 7.–10. yüzyılGöktürk alfabesiTürklerin kendi geliştirdiği ilk alfabe; sağdan sola yazılan, taşa kazınmaya uygun 38 harfli yazı.
Göktürkler ve Uygurlar · 9.–10. yüzyılIrk BitigGöktürk harfleriyle yazılmış, bugüne tam olarak ulaşan tek kitap: eski Türklerin fal kitabı.Bozkır mirası · MÖ 1. binyıl – MS 6. yüzyılİlk TürklerTürk adının tarihe çıkışı, Türklerin ana yurdu, dili ve bozkırda kurdukları ilk siyasi birlikler üzerine bilinenler ve tartışılanlar.Bozkır mirası · MÖ 1. binyıl – MS 10. yüzyılİslam öncesi Türk inançlarıGök Tanrı, Yer-Sub, Umay ve ata ruhlarından Budizm, Maniheizm ve Yahudiliğe kadar Türklerin İslam’dan önceki inanç dünyası.
Bozkır mirası · İslam öncesinden günümüzeKamEski Türk inancında ruhlarla insanlar arasında aracılık eden din adamı; “şaman” kelimesinin Türkçe karşılığı.
Osmanlı · Osmanlı’dan bugüneKızıl ElmaTürk tarihinde ulaşılmak istenen büyük hedefin, ülkünün adı; önce İstanbul, sonra Roma ve Viyana, Ziya Gökalp’te Turan.
Bozkır mirası · Hunlardan Cumhuriyet’eKurultayBozkır devletlerinde hükümdarın, beylerin ve boy temsilcilerinin devlet işlerini görüştüğü büyük meclis.
Bozkır mirası · Göktürklerden KarahanlılaraKutEski Türk devlet anlayışında hükümdarlık yetkisinin Tanrı tarafından verildiğini ifade eden kavram; talih, lütuf ve devlet.
Türk–İslam · 1069–1070Kutadgu BiligYusuf Has Hacib’in yazdığı, Türk–İslam edebiyatının ilk büyük eseri olan siyasetname.
Bozkır mirası · 9. yüzyıldan bugüneMacarlar ve TürklerBizans’ın “Türk” dediği Macarlar, Macar dilindeki eski Türkçe kelimeler, Kuman göçleri ve Turan fikri: tarihî bağlar ve teoriler.
Osmanlı · Osmanlı’dan bugüneMehterKös, davul, zurna ve borularıyla dünyanın en eski askerî bandolarından biri; kökü Türklerin tuğ ve davul geleneğine dayanır.
Bozkır mirası · Göktürklerden 20. yüzyılaOn İki Hayvanlı Türk TakvimiHer yılı bir hayvanla adlandıran, on iki yıllık devirlerden (müçel) oluşan takvim; Kaşgarlı Mahmud kökenine dair bir rivayet aktarır.
Göktürkler ve Uygurlar · 720’ler–735Orhun YazıtlarıGöktürk kağanları ve devlet adamları adına dikilen, Türkçenin ve Türk tarih bilincinin en eski büyük yazılı anıtları.Osmanlı · 14.–19. yüzyılOsmanlı devlet teşkilatıPadişah, Divan-ı Hümayun, tımar, kadılık ve devşirme gibi kurumlarla altı yüzyıl ayakta kalan Osmanlı yönetim düzeni.
Osmanlı · 14.–19. yüzyılOsmanlı savaş sanatıKapıkulu ve tımarlı sipahi düzeni, barut ve top, hilal savaş düzeni ve akıncılarla Osmanlı’yı üç kıtaya taşıyan askerî sistem.
Türk–İslam · 11.–13. yüzyılSelçuklu devlet teşkilatıSultan, melik ve atabeylerden ikta sistemine, divandan Nizamiye medreselerine Türk–İslam devletlerine örnek olan Selçuklu yönetim düzeni.Bozkır mirası · Tarih öncesinden günümüzeŞamanizmSibirya ve Orta Asya halklarında ruhlarla aracılık eden kamlara dayanan inanç ve uygulamalar; Türk inanç tarihindeki yeri ve tartışmalar.
Bozkır mirası · Bozkır çağından Osmanlı’yaTamga (Damga)Türk boylarının ve ailelerinin mülkiyet ve kimlik işareti; Kaşgarlı Mahmud Oğuz boylarının tamgalarını çizmiştir.Türk dünyası bugün · 2009 –Türk Devletleri TeşkilatıTürkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan’ın üye olduğu, Türk dünyasının siyasi ve ekonomik iş birliği kuruluşu.Türk dünyası bugün · 8. yüzyıldan bugüne yazılıTürk dilleriTürkiye Türkçesinden Yakutçaya, aynı kökten gelen ve 170–200 milyon insanın konuştuğu dil ailesi; kolları ve ortak özellikleri.Türk dünyası bugün · 2026Türk dünyası bugünAltı bağımsız Türk devleti, KKTC ve Avrasya’nın dört bir yanındaki Türk toplulukları: nüfus, ekonomi, iş birliği ve ortak gelecek.
Bozkır mirası · MÖ 1. binyıldan Osmanlı’yaTürk yayı ve atlı okçulukAğaç, boynuz ve sinirden yapılan bileşik yay ve at üstünde ok atma sanatı; bozkır ordularının bin yıllık üstünlüğünün sırrı.Türk–İslam · 10. yüzyıldan günümüzeTürk–İslam medeniyetiMedreselerden rasathanelere, kervansaraylardan şifahanelere, Türklerin İslam dünyasında kurduğu bilim, sanat ve vakıf medeniyeti.
Bozkır mirası · Orta Çağ efsanesiTürkler ve TruvaOrta Çağ Avrupa’sında Türklerin Truvalıların soyundan geldiği inancı ve Fatih’in “Truvalıların öcünü aldık” sözü: kanıt ile efsane.Türk–İslam · 8.–14. yüzyılTürklerin İslamlaşmasıTalas’tan Karahanlılara, Selçuklulardan Altın Orda’ya, Türklerin İslam’ı benimseyip onun en güçlü koruyucularından biri hâline gelmesi.
Göktürkler ve Uygurlar · Göktürk yazıtlarında 8. yyUmayOrhun Yazıtları’nda adı geçen, doğurganlık, annelik ve koruyuculukla ilişkili kutsal varlık.
Bozkır mirası · Altay kam anlatılarıÜlgen ve ErlikAltay inanç anlatılarında göğün iyilik veren gücü Ülgen ile yeraltının hükümdarı Erlik.
Osmanlı · 14. yüzyıl–1826Yeniçeri OcağıOsmanlı’nın padişaha bağlı, maaşlı ve sürekli piyade ordusu; Avrupa’nın ilk düzenli ordularından biri.
Bozkır mirası · Bozkır çağından günümüzeYurt ve otağKafes duvarlı, keçe örtülü taşınabilir bozkır evi; ortasındaki tündük halkası gökyüzüne açılan kapıdır. UNESCO somut olmayan kültürel miras (2014).
Göktürkler ve Uygurlar · 5.–8. yüzyılAşinaGöktürk kağanlarının hükümdar soyu; Çin kaynaklarına göre dişi bir kurttan türeyen boy.
Göktürkler ve Uygurlar · 6.–8. yüzyılBalbalGöktürk anıt mezarlarının önüne dikilen, ölünün hayatında öldürdüğü düşmanları temsil eden taşlar.
Göktürkler ve Uygurlar · 580’lerBugut YazıtıI. Göktürk Kağanlığı’ndan kalan en eski yazıt; tepesindeki dişi kurt ve insan kabartması türeyiş efsanesinin taştaki en eski görselidir.
Türk–İslam · 1072–1077Divanu Lügati’t-TürkKaşgarlı Mahmud’un yazdığı, Türkçenin ilk büyük sözlüğü ve Türk kültürünün hazinesi.
Bozkır mirası · Hunlardan günümüzeGök Tanrı inancıEski Türklerin yüce göğe ve kutsal yer-suya dayanan inanç sistemi; Orhun Yazıtları’nda “Türk Tengrisi” olarak anılır.
Göktürkler ve Uygurlar · 7.–10. yüzyılGöktürk alfabesiTürklerin kendi geliştirdiği ilk alfabe; sağdan sola yazılan, taşa kazınmaya uygun 38 harfli yazı.
Göktürkler ve Uygurlar · 9.–10. yüzyılIrk BitigGöktürk harfleriyle yazılmış, bugüne tam olarak ulaşan tek kitap: eski Türklerin fal kitabı.Bozkır mirası · MÖ 1. binyıl – MS 6. yüzyılİlk TürklerTürk adının tarihe çıkışı, Türklerin ana yurdu, dili ve bozkırda kurdukları ilk siyasi birlikler üzerine bilinenler ve tartışılanlar.Bozkır mirası · MÖ 1. binyıl – MS 10. yüzyılİslam öncesi Türk inançlarıGök Tanrı, Yer-Sub, Umay ve ata ruhlarından Budizm, Maniheizm ve Yahudiliğe kadar Türklerin İslam’dan önceki inanç dünyası.
Bozkır mirası · İslam öncesinden günümüzeKamEski Türk inancında ruhlarla insanlar arasında aracılık eden din adamı; “şaman” kelimesinin Türkçe karşılığı.
Osmanlı · Osmanlı’dan bugüneKızıl ElmaTürk tarihinde ulaşılmak istenen büyük hedefin, ülkünün adı; önce İstanbul, sonra Roma ve Viyana, Ziya Gökalp’te Turan.
Bozkır mirası · Hunlardan Cumhuriyet’eKurultayBozkır devletlerinde hükümdarın, beylerin ve boy temsilcilerinin devlet işlerini görüştüğü büyük meclis.
Bozkır mirası · Göktürklerden KarahanlılaraKutEski Türk devlet anlayışında hükümdarlık yetkisinin Tanrı tarafından verildiğini ifade eden kavram; talih, lütuf ve devlet.
Türk–İslam · 1069–1070Kutadgu BiligYusuf Has Hacib’in yazdığı, Türk–İslam edebiyatının ilk büyük eseri olan siyasetname.
Bozkır mirası · 9. yüzyıldan bugüneMacarlar ve TürklerBizans’ın “Türk” dediği Macarlar, Macar dilindeki eski Türkçe kelimeler, Kuman göçleri ve Turan fikri: tarihî bağlar ve teoriler.
Osmanlı · Osmanlı’dan bugüneMehterKös, davul, zurna ve borularıyla dünyanın en eski askerî bandolarından biri; kökü Türklerin tuğ ve davul geleneğine dayanır.
Bozkır mirası · Göktürklerden 20. yüzyılaOn İki Hayvanlı Türk TakvimiHer yılı bir hayvanla adlandıran, on iki yıllık devirlerden (müçel) oluşan takvim; Kaşgarlı Mahmud kökenine dair bir rivayet aktarır.
Göktürkler ve Uygurlar · 720’ler–735Orhun YazıtlarıGöktürk kağanları ve devlet adamları adına dikilen, Türkçenin ve Türk tarih bilincinin en eski büyük yazılı anıtları.Osmanlı · 14.–19. yüzyılOsmanlı devlet teşkilatıPadişah, Divan-ı Hümayun, tımar, kadılık ve devşirme gibi kurumlarla altı yüzyıl ayakta kalan Osmanlı yönetim düzeni.
Osmanlı · 14.–19. yüzyılOsmanlı savaş sanatıKapıkulu ve tımarlı sipahi düzeni, barut ve top, hilal savaş düzeni ve akıncılarla Osmanlı’yı üç kıtaya taşıyan askerî sistem.
Türk–İslam · 11.–13. yüzyılSelçuklu devlet teşkilatıSultan, melik ve atabeylerden ikta sistemine, divandan Nizamiye medreselerine Türk–İslam devletlerine örnek olan Selçuklu yönetim düzeni.Bozkır mirası · Tarih öncesinden günümüzeŞamanizmSibirya ve Orta Asya halklarında ruhlarla aracılık eden kamlara dayanan inanç ve uygulamalar; Türk inanç tarihindeki yeri ve tartışmalar.
Bozkır mirası · Bozkır çağından Osmanlı’yaTamga (Damga)Türk boylarının ve ailelerinin mülkiyet ve kimlik işareti; Kaşgarlı Mahmud Oğuz boylarının tamgalarını çizmiştir.Türk dünyası bugün · 2009 –Türk Devletleri TeşkilatıTürkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan’ın üye olduğu, Türk dünyasının siyasi ve ekonomik iş birliği kuruluşu.Türk dünyası bugün · 8. yüzyıldan bugüne yazılıTürk dilleriTürkiye Türkçesinden Yakutçaya, aynı kökten gelen ve 170–200 milyon insanın konuştuğu dil ailesi; kolları ve ortak özellikleri.Türk dünyası bugün · 2026Türk dünyası bugünAltı bağımsız Türk devleti, KKTC ve Avrasya’nın dört bir yanındaki Türk toplulukları: nüfus, ekonomi, iş birliği ve ortak gelecek.
Bozkır mirası · MÖ 1. binyıldan Osmanlı’yaTürk yayı ve atlı okçulukAğaç, boynuz ve sinirden yapılan bileşik yay ve at üstünde ok atma sanatı; bozkır ordularının bin yıllık üstünlüğünün sırrı.Türk–İslam · 10. yüzyıldan günümüzeTürk–İslam medeniyetiMedreselerden rasathanelere, kervansaraylardan şifahanelere, Türklerin İslam dünyasında kurduğu bilim, sanat ve vakıf medeniyeti.
Bozkır mirası · Orta Çağ efsanesiTürkler ve TruvaOrta Çağ Avrupa’sında Türklerin Truvalıların soyundan geldiği inancı ve Fatih’in “Truvalıların öcünü aldık” sözü: kanıt ile efsane.Türk–İslam · 8.–14. yüzyılTürklerin İslamlaşmasıTalas’tan Karahanlılara, Selçuklulardan Altın Orda’ya, Türklerin İslam’ı benimseyip onun en güçlü koruyucularından biri hâline gelmesi.
Göktürkler ve Uygurlar · Göktürk yazıtlarında 8. yyUmayOrhun Yazıtları’nda adı geçen, doğurganlık, annelik ve koruyuculukla ilişkili kutsal varlık.
Bozkır mirası · Altay kam anlatılarıÜlgen ve ErlikAltay inanç anlatılarında göğün iyilik veren gücü Ülgen ile yeraltının hükümdarı Erlik.
Osmanlı · 14. yüzyıl–1826Yeniçeri OcağıOsmanlı’nın padişaha bağlı, maaşlı ve sürekli piyade ordusu; Avrupa’nın ilk düzenli ordularından biri.
Bozkır mirası · Bozkır çağından günümüzeYurt ve otağKafes duvarlı, keçe örtülü taşınabilir bozkır evi; ortasındaki tündük halkası gökyüzüne açılan kapıdır. UNESCO somut olmayan kültürel miras (2014).