Türk–İslam · Kavram ve eser

Türklerin İslamlaşması

Talas’tan Karahanlılara, Selçuklulardan Altın Orda’ya, Türklerin İslam’ı benimseyip onun en güçlü koruyucularından biri hâline gelmesi.

Türklerin İslam’ı kabul etmesi, hem Türk tarihinin hem de İslam tarihinin seyrini değiştiren büyük bir dönüşümdür. Birkaç yüzyıla yayılan bu süreçte Türkler yalnızca yeni bir din benimsemedi; kısa sürede İslam dünyasının siyasi önderleri, sınırlarının bekçileri ve medeniyetinin kurucuları arasına girdi.

İçindekiler
  1. İlk temaslar
  2. Abbasi sarayında Türkler
  3. İlk Müslüman Türk devletleri
  4. Neden İslam?
  5. İslam’ın kalkanı
  6. Kaynakça

İlk temaslar

Müslüman Araplarla Türkler arasındaki ilk temaslar 7. ve 8. yüzyılda Maveraünnehir’de, Ceyhun ve Seyhun ırmakları arasındaki topraklarda oldu. İlk dönem savaşlarla geçse de 751’deki Talas Savaşı’nda Karluk Türkleri ile Abbasiler Çin ordusuna karşı aynı safta yer aldı. Bu savaş, Orta Asya’nın Çin etkisine değil İslam medeniyetine yönelmesinde dönüm noktası oldu.

Abbasi sarayında Türkler

9. yüzyılda Abbasi halifeleri, özellikle Mu’tasım, ordularını büyük ölçüde Türk askerlerden kurdu. Samarra şehri bu Türk birlikleri için kuruldu. Türk komutanlar Mısır’da Tolunoğulları ve İhşidîler gibi devletler kurdu. Böylece Türkler İslam dünyasının merkezinde etkili oldu.

İlk Müslüman Türk devletleri

922’de İdil Bulgar hükümdarı Almış Han, Bağdat’tan gelen İbn Fadlan’ın da bulunduğu elçilik heyetinin önünde İslam’ı resmen kabul etti. Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han 10. yüzyılın ortasında Müslüman oldu; kaynaklar 960 yılında iki yüz bin çadırlık bir Türk topluluğunun İslam’a girdiğini kaydeder. Aynı yüzyılda Oğuzlar arasında Selçuk Bey ve ailesi Müslüman oldu; bu aileden Büyük Selçuklu devleti doğdu.

Neden İslam?

Tarihçiler bu hızlı benimsemeyi birkaç sebeple açıklar. Gök Tanrı inancındaki tek ve yüce Tanrı anlayışı İslam’ın tevhid inancıyla örtüşüyordu. Cihat ve gazilik ülküsü, alplık geleneğine yakındı. Ahmed Yesevi gibi mutasavvıfların Türkçe hikmetleri ve gezgin dervişler, İslam’ı Türklerin kendi dilinde ve gönlünde yaşanan bir inanç hâline getirdi.

İslam’ın kalkanı

Müslüman Türkler kısa sürede İslam dünyasının koruyucusu oldu. Alp Arslan’ın Malazgirt zaferi Anadolu’nun kapılarını açtı; Selçuklular ve onları izleyen Türk devletleri Haçlı seferlerine karşı durdu. 1260’ta Ayn Câlût’ta Moğolları durduran ordu da Kıpçak Türklerinden oluşan Memlük ordusuydu. Altın Orda ve Çağatay uluslarındaki Moğollar da Türk halklarının içinde Müslüman oldu.

Kaynakça

  • Osman Turan, Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti, Ötüken.
  • İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü, Ötüken.
  • İbn Fadlan, Seyahatname, çev. Ramazan Şeşen.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Türklerin İslamlaşması için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →