Destan (Uygur harfli nüsha)
Oğuz, Ay Kağan’ın oğlu olarak doğar; yüzü gök renklidir, ağzı ateş kırmızısı, gözleri ela, saçları ve kaşları karadır. Doğduktan sonra yalnız bir kez annesinin sütünü emer, sonra çiğ et, aş ve şarap ister; kırk günde büyüyüp yürür. Halkını korkutan bir gergedanı (kıyan) öldürür.
Oğuz, gökten inen bir ışığın içindeki kızla evlenir; bu evlilikten Gün, Ay ve Yıldız adlı üç oğlu olur. Ardından bir ağaç kovuğundaki kızla evlenir ve Gök, Dağ ve Deniz adlı üç oğlu daha olur. Oğuz kağan olunca “gök tüylü, gök yeleli” büyük bir erkek kurt ordusuna yol gösterir ve Oğuz dört bir yana seferler yapar.
Destanın sonunda Oğuz, oğullarını avlanmaya gönderir. Büyük oğullar altın bir yay, küçük oğullar üç gümüş ok bulur. Oğuz yayı paylaşan büyük oğullara Bozok, okları paylaşan küçük oğullara Üçok adını verir. Her oğuldan dörder boy türer ve yirmi dört Oğuz boyu ortaya çıkar.
Oğuz ve Mete
Bazı Türk tarihçileri, Oğuz Kağan’ın kahramanlıklarının Mete Han’ın hayatıyla benzerlikler taşıdığını ve destanın Mete’nin hatırasını koruduğunu ileri sürmüştür. Bu görüş tartışmalıdır.
Mirası
- Yirmi dört Oğuz boyu ve tamgaları, Selçuklu ve Osmanlı tarih yazımında soy anlatısının temeli oldu.
- Gök, kurt, ışık ve ağaç motifleri, Türk mitolojisinin temel unsurlarını gösterir.
Kaynakça
- W. Bang ve G. R. Rahmeti, Oğuz Kağan Destanı, 1936.
- Reşidüddin, Câmiu’t-Tevârîh.
- Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi, TTK.