Nüshalar
Eserin en tanınmış nüshası, Alman şarkiyatçı Heinrich Friedrich von Diez’in 1815’te dikkat çektiği Dresden nüshasıdır ve on iki hikâye (boy) ile bir giriş içerir. Vatikan nüshası altı hikâye içerir. 2018’de İran’ın Türkmen Sahra bölgesinde bulunan yeni bir nüsha (Günbet nüshası) tanıtıldı ve araştırmacıların ilgisini çekti.
Hikâyeler
Dresden nüshasındaki on iki boy ve Günbed nüshasıyla gelen yeni boy:
- Dirse Han Oğlu Boğaç Han: ad koyma geleneği ve oğlunu oku ile vuran baba.
- Salur Kazan’ın Evinin Yağmalanması: Kazan Bey ve sadık çoban Karacık.
- Kam Büre Bey Oğlu Bamsı Beyrek: Banu Çiçek, on altı yıllık esaret ve ozan kılığında dönüş.
- Kazan Bey Oğlu Uruz’un Tutsak Olduğu Boy: babanın oğluna yiğitlik öğretmesi.
- Duha Koca Oğlu Deli Dumrul: Azrail’e meydan okuyan kahraman ve eşinin fedakârlığı.
- Kanlı Koca Oğlu Kan Turalı: boğa, aslan ve buğrayı yenen genç ile savaşçı Selcen Hatun.
- Kazılık Koca Oğlu Yigenek: tutsak babasını kurtaran genç.
- Basat’ın Tepegöz’ü Öldürdüğü Boy: tek gözlü dev ve aslan sütüyle büyüyen kahraman.
- Begil Oğlu Emren: sınır boyunda yurdunu koruyan genç.
- Uşun Koca Oğlu Segrek: ağabeyini kurtarmadan gerdeğe girmeyen kardeş.
- Salur Kazan’ın Tutsak Olup Oğlu Uruz’un Çıkardığı Boy: oğulun babayı kurtarışı.
- İç Oğuz’a Dış Oğuz Asi Olup Beyrek’in Öldüğü Boy: Oğuz’un iç bölünmesi.
- Salur Kazan’ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürmesi: Günbed nüshasındaki yeni boy.
Önemi
Hikâyeler, Oğuz toplumunda kadının güçlü yerini, büyüklere saygıyı, misafirperverliği ve kahramanlık değerlerini anlatır. UNESCO, bu mirasın Türk toplumlarında kadının rolünü, yaşlılara saygıyı ve geleneksel bilginin önemini vurguladığını belirtir. Hikâyelerdeki Kam ve Gök Tanrı izleri, İslam öncesi inançların İslami dönemde nasıl yaşadığını gösterir.
Kaynakça
- Muharrem Ergin, Dede Korkut Kitabı, TDK.
- UNESCO, “Heritage of Dede Qorqud/Korkyt Ata/Dede Korkut, epic culture, folk tales and music” (2018).
- Geoffrey Lewis, The Book of Dede Korkut, Penguin, 1974.