Bozkır mirası · Destan ve hikâye

Dede Korkut Kitabı

Oğuz Türklerinin destansı hikâyeleri; Tepegöz, Deli Dumrul, Bamsı Beyrek gibi kahramanların kitabı. UNESCO somut olmayan kültürel miras (2018).

Dede Korkut Kitabı (Kitâb-ı Dedem Korkut), Oğuz Türklerinin kahramanlık hikâyelerini bir araya getiren destansı eserdir. Hikâyelerde bilge ozan Dede Korkut, kahramanların adını koyar, dualarıyla yol gösterir ve kopuzuyla hikâyeleri söyler. Eserin bilinen el yazmaları 15.–16. yüzyıla aittir; ancak hikâyelerin özü çok daha eski Oğuz bozkır hayatını yansıtır. 2018’de Azerbaycan, Kazakistan ve Türkiye’nin ortak başvurusuyla “Dede Korkut mirası” UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesine alındı.

İçindekiler
  1. Nüshalar
  2. Hikâyeler
  3. Önemi
  4. Kaynakça

Nüshalar

Eserin en tanınmış nüshası, Alman şarkiyatçı Heinrich Friedrich von Diez’in 1815’te dikkat çektiği Dresden nüshasıdır ve on iki hikâye (boy) ile bir giriş içerir. Vatikan nüshası altı hikâye içerir. 2018’de İran’ın Türkmen Sahra bölgesinde bulunan yeni bir nüsha (Günbet nüshası) tanıtıldı ve araştırmacıların ilgisini çekti.

Hikâyeler

Dresden nüshasındaki on iki boy ve Günbed nüshasıyla gelen yeni boy:

Önemi

Hikâyeler, Oğuz toplumunda kadının güçlü yerini, büyüklere saygıyı, misafirperverliği ve kahramanlık değerlerini anlatır. UNESCO, bu mirasın Türk toplumlarında kadının rolünü, yaşlılara saygıyı ve geleneksel bilginin önemini vurguladığını belirtir. Hikâyelerdeki Kam ve Gök Tanrı izleri, İslam öncesi inançların İslami dönemde nasıl yaşadığını gösterir.

Kaynakça

  • Muharrem Ergin, Dede Korkut Kitabı, TDK.
  • UNESCO, “Heritage of Dede Qorqud/Korkyt Ata/Dede Korkut, epic culture, folk tales and music” (2018).
  • Geoffrey Lewis, The Book of Dede Korkut, Penguin, 1974.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Dede Korkut Kitabı için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →