Kuruluşu
Hazarlar, Batı Göktürk Kağanlığı’na bağlı boylar arasında yer alıyordu. Göktürk gücü zayıflayınca Hazarlar bağımsızlaştı. 630’larda Bizans İmparatoru Herakleios Sasanilere karşı Kafkasya’da savaşırken Göktürk–Hazar kuvvetlerinden yardım aldı. Hazar kağanları, Göktürk hükümdar soyu Aşina’dan geldiklerini iddia ediyordu.
Araplarla savaşlar
7. ve 8. yüzyıllarda Hazarlar ile Arap orduları arasında Kafkasya’da uzun savaşlar yapıldı. 730’da Hazarlar Ardabil yakınlarında bir Arap ordusunu yok etti. 737’de Mervan bin Muhammed’in büyük seferi Hazar başkentine kadar ulaştı ve kağan kısa bir süre için İslam’ı kabul etmek zorunda kaldı. Bu savaşlar sonunda Kafkasya’da Derbent hattı iki dünya arasında sınır oldu. Bazı tarihçiler, Hazarların bu direnişinin Doğu Avrupa’nın İslamlaşmasını engellediğini düşünür.
Bizans ile ittifak
Hazar–Bizans ilişkileri genelde dostçaydı. Bizans İmparatoru II. Justinianus sürgündeyken bir Hazar prensesiyle evlendi. Daha sonra İmparator V. Konstantinos, Hazar prensesi Çiçek (Bizans’ta İrene adını aldı) ile evlendi; oğulları IV. Leon “Hazar Leon” lakabıyla anıldı.
Din ve yönetim
Hazar devletinde kutsal sayılan bir kağan ile günlük yönetimi ve orduyu yürüten bir bek (kağan bek) bulunuyordu. 8. yüzyılın sonu ya da 9. yüzyılın başında hükümdar çevresi Yahudiliği benimsedi. Başkent İtil’de Müslüman, Hristiyan, Yahudi ve eski inançlara bağlı topluluklar bir arada yaşıyordu; her topluluğun kendi hâkimleri vardı.
Yıkılış
10. yüzyılda Peçenekler ve Ruslar Hazarları zayıflattı. 965 dolayında Kiev knezi Svyatoslav, Hazar kalesi Sarkel’i ve ardından İtil’i ele geçirdi. Hazar Kağanlığı bu darbeden sonra toparlanamadı; Hazar toplulukları bölgedeki diğer halklar arasında eridi.
Mirası
- Doğu Avrupa ile İslam dünyası arasında yüzyıllarca tampon ve ticaret köprüsü oldu.
- Çok dinli yapısıyla Orta Çağ’ın en ilginç devletlerinden biri olarak anılır.
Kaynakça
- İbn Fadlan, Seyahatname; Mesûdî, Mürûcü’z-Zeheb.
- Peter B. Golden, Khazar Studies, 1980.
- Douglas M. Dunlop, The History of the Jewish Khazars, 1954.