Oğuz boylarının tamgaları
Kaşgarlı Mahmud, Divanu Lügati’t-Türk’te Oğuz boylarını sayar ve her birinin tamgasını çizer. Kaşgarlı’ya göre bu işaretler, sürüler karıştığında her boyun hayvanlarını ayırt etmeye yarıyordu. Kaşgarlı 22 boy sayarken Reşidüddin Câmiu’t-Tevârîh’te 24 boydan söz eder; aradaki farkın iki boydan (muhtemelen Yaparlı ve Kızık) kaynaklandığı düşünülür. Yazıcızâde Ali’nin Selçuknâme’si 24 boyun tamgalarını tam olarak verir.
Ongun
Her boyun aynı zamanda bir ongunu, yani kutsal saydığı ve etini yemediği bir kuşu vardı. Reşidüddin’e göre Oğuz boylarının ongunları şahin, kartal, sungur, doğan gibi yırtıcı kuşlardı. Selçuklu beyleri Tuğrul ve Çağrı’nın adlarının da yırtıcı kuş adları olması bu geleneğe bağlanır.
Osmanlı ve sonrası
Osmanlı hanedanının bağlandığı Kayı boyunun tamgası, II. Murad döneminde basılan bazı akçelerde görülür. Bugün tamgalar Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye’de kültürel kimlik sembolleri olarak arma, logo ve sanat eserlerinde kullanılır.
Kaynakça
- Kaşgarlı Mahmud, Divanu Lügati’t-Türk.
- Reşidüddin, Câmiu’t-Tevârîh (Oğuz Destanı bölümü).
- Mehmet Kıldıroğlu ve Bahattin Çelik, Oğuz boy tamgaları üzerine makale, Belleten, TTK.