Göktürkler ve Uygurlar · Destan ve hikâye

Bozkurt (Türeyiş) Destanı

Göktürklerin dişi bir kurttan türediğini anlatan efsane; Bugut Yazıtı’ndaki kabartmada taşa işlenmiştir.

Bozkurt Destanı (Türeyiş Destanı), Göktürklerin hükümdar soyu Aşina’nın dişi bir kurttan türediğini anlatan efsanedir. Destan, Göktürk dönemine ait Çin kaynaklarında (Zhou shu, Sui shu, Bei shi) farklı biçimlerde kaydedilmiştir. Bugut Yazıtı’nın tepesindeki dişi kurt ve insan kabartması, bu efsanenin taştaki en eski tasviri olarak yorumlanır.

Destan

Zhou shu’daki anlatıma göre Türklerin ataları bir komşu devlet tarafından yok edildi. Yalnız on yaşında bir erkek çocuk kurtuldu; düşman askerleri onun ayaklarını kesip bir bataklığa attı. Bir dişi kurt çocuğu buldu ve onu etle besledi. Çocuk büyüyünce kurtla birleşti ve kurt gebe kaldı. Düşman hükümdarı çocuğun yaşadığını duyunca onu öldürttü; kurt ise Turfan’ın kuzeyindeki dağlarda bir mağaraya sığındı. Mağaranın içinde otlu, sulu bir ova vardı. Kurt burada on oğul doğurdu. Oğullar dışarıdan kızlarla evlendi ve her biri bir boyun atası oldu. Bunlardan biri Aşina’ydı.

Çin kaynakları bu efsaneyle bağlantılı olarak Göktürklerin sancaklarının ucuna altın bir kurt başı diktiklerini ve muhafızlarına “kurt” anlamına gelen böri dediklerini yazar.

Kurt ve Türk kültürü

Kurt, birçok Türk destanında kahramana yol gösteren kutsal bir hayvandır. Uygur harfli Oğuz Kağan Destanı’nda gök tüylü, gök yeleli bir erkek kurt Oğuz’un ordusuna yol gösterir. Ergenekon Destanı’nın Türk milliyetçi geleneğindeki biçiminde de Türkleri Ergenekon’dan çıkaran bir bozkurttur.

Kaynakça

  • Zhou shu, 50. bölüm; Sui shu, 84. bölüm.
  • Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi, TTK.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Bozkurt (Türeyiş) Destanı için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →