Arka plan
Osmanlı Devleti Kasım 1914’te İttifak Devletleri safında savaşa girmişti. Britanya’da Bahriye Nazırı Winston Churchill, Boğazları zorlayarak İstanbul’u almanın, Rusya’ya yardım yolunu açacağını ve savaşı kısaltacağını savundu.
18 Mart deniz zaferi
Şubat ve Mart 1915’te İtilaf donanması Boğaz’daki tabyaları bombaladı. 18 Mart’ta büyük bir zırhlı filosu Boğaz’a girdi. Nusret mayın gemisinin birkaç gün önce Karanlık Liman’a döktüğü mayınlar ve kıyı topçusunun ateşi sonucunda Bouvet, Irresistible ve Ocean zırhlıları battı; birkaç gemi de ağır hasar gördü. Topçu Onbaşı Seyit’in ağır mermiyi sırtında taşıdığı anlatılır. İtilaf donanması geri çekildi ve Boğaz’ın yalnız denizden geçilemeyeceği anlaşıldı. 18 Mart, Türkiye’de Çanakkale Zaferi ve Şehitleri Anma Günü olarak kutlanır.
Gelibolu kara savaşları
25 Nisan 1915’te İngiliz, Fransız ve ANZAC (Avustralya ve Yeni Zelanda) birlikleri Seddülbahir ve Arıburnu’na çıktı. Arıburnu’nda 19. Tümen komutanı Mustafa Kemal, Conkbayırı’nda ilerleyen düşmanı durdurdu; 57. Alay’a “Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum” dediği bu savaşta alay neredeyse tamamen şehit düştü. Seddülbahir’de Kirte (Kirithia) muharebeleri aylarca sürdü. Ağustos 1915’te Anafartalar’a yapılan yeni çıkarma da Mustafa Kemal’in komutasındaki kuvvetler tarafından durduruldu.
Çekilme ve sonuçları
Kış yaklaşırken İtilaf komutası harekâtın başarısız olduğunu kabul etti; Aralık 1915 ve Ocak 1916’da kuvvetler gizlice yarımadadan çekildi. Savaşta iki taraf toplam yüz binlerce kayıp verdi. Çanakkale, İstanbul’un işgalini dört yıl geciktirdi, Rusya’ya yardım yolunu kapalı tuttu ve Avustralya ile Yeni Zelanda’da ulusal kimliğin oluşumunda da önemli bir yer edindi (25 Nisan ANZAC Günü).
Bu memleketin topraklarında kanlarını döken kahramanlar! Burada dost bir vatanın toprağındasınız. Huzur ve sükûn içinde uyuyunuz.
Bu sözler 1934’te Atatürk’e atfedilen ve Gelibolu’daki ANZAC anıtına yazılan mesajdan alınmıştır.
Kaynakça
- Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı, Birinci Dünya Harbi’nde Türk Harbi: Çanakkale Cephesi Harekâtı.
- Edward J. Erickson, Gallipoli: The Ottoman Campaign, 2010.
- Peter Hart, Gallipoli, 2011.