Belh’ten Konya’ya
Mevlânâ, bugünkü Afganistan’daki Belh şehrinde doğdu. Babası Bahâeddin Veled, “âlimlerin sultanı” diye anılan bir din bilginiydi. Moğol tehlikesi yaklaşırken aile 1210’larda yola çıktı; Bağdat, Mekke, Şam ve Karaman (Larende) üzerinden Anadolu’ya geldi. Selçuklu sultanı Alâeddin Keykubad’ın daveti üzerine 1228’de Konya’ya yerleştiler.
Şems ile karşılaşma
Babasının ölümünden sonra Mevlânâ medresede ders veren saygın bir âlimdi. 1244’te gezgin derviş Şems-i Tebrîzî ile karşılaşması hayatını değiştirdi. Bu dostluk onu bir âlimden aşk ve coşkuyla dolu bir şaire dönüştürdü. Şems’in birkaç yıl sonra ortadan kaybolmasının acısı, Dîvân-ı Kebîr’deki binlerce gazelde yankılanır.
Mesnevî
Mevlânâ’nın en büyük eseri, altı ciltte yirmi beş binden fazla beyitten oluşan Mesnevî’dir. Ünlü “Dinle, bu ney nasıl şikâyet ediyor” beytiyle başlayan eser, hikâyeler aracılığıyla Allah sevgisini, insanın olgunlaşmasını ve ahlakı anlatır. Mesnevî, dönemin Anadolu’sunda yazı dili olarak yaygın olan Farsçayla yazılmıştır; eserlerinde Türkçe beyitler de vardır.
Mevlevîlik
Mevlânâ’nın ölümünden sonra oğlu Sultan Veled, onun düşüncesi etrafında Mevlevî tarikatını kurdu. Ney ve kudüm eşliğinde yapılan semâ töreni, Türk musikisinin ve sanatının en zarif geleneklerinden biri oldu. Mevlevîhaneler Osmanlı döneminde musiki, hat ve edebiyat okulları gibi çalıştı. Mevlevî semâ töreni bugün UNESCO’nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesindedir.
Şeb-i Arûs
Mevlânâ ölümü “sevgiliye kavuşma” olarak görürdü. Bu yüzden vefat ettiği 17 Aralık gecesi “düğün gecesi” anlamında Şeb-i Arûs diye anılır ve her yıl Konya’da törenlerle kutlanır.
Kaynakça
- Abdülbâki Gölpınarlı, Mevlânâ Celâleddin: Hayatı, Eserleri, Felsefesi, İnkılap.
- Annemarie Schimmel, Ben Rüzgârım Sen Ateş, Kabalcı.
- Şefik Can, Mevlânâ: Hayatı, Şahsiyeti, Fikirleri, Ötüken.