Osmanlı · Devlet

Osmanlı İmparatorluğu

Söğüt’te bir uç beyliği olarak doğup üç kıtaya yayılan, altı yüzyılı aşkın bir süre hüküm süren Türk imparatorluğu.

Osmanlı İmparatorluğu, 13. yüzyılın sonunda Anadolu’nun kuzeybatısında Osman Gazi’nin kurduğu uç beyliğinden doğan ve 1922’ye kadar süren Türk imparatorluğudur. 1453’te İstanbul’un fethiyle bir dünya gücüne dönüştü; 16. yüzyılda Viyana kapılarından Basra Körfezi’ne, Kırım’dan Cezayir’e uzandı. Altı yüzyılı aşkın ömrüyle tarihin en uzun soluklu imparatorluklarından biridir. Birinci Dünya Savaşı’ndaki yenilgiden sonra yerini Türkiye Cumhuriyeti’ne bıraktı.

İçindekiler
  1. Kuruluş (1299–1453)
  2. Yükseliş (1453–1566)
  3. Klasik düzen
  4. Duraklama, reform ve modernleşme
  5. Son dönem
  6. Mirası
  7. Önemli padişahlar ve şahsiyetler
  8. Soy ağacı
  9. Kaynakça

Kuruluş (1299–1453)

Anadolu Selçuklu gücünün Moğol egemenliği altında çözüldüğü dönemde, Bizans sınırındaki Söğüt merkezli Osmanlı Beyliği gazi ve Türkmen gruplarını etrafında topladı. Osman Gazi 1302’de Koyunhisar’da Bizans’ı yendi; Orhan Gazi 1326’da Bursa’yı başkent yaptı ve 1352’den itibaren Rumeli’ye geçti. I. Murad döneminde Edirne alındı ve 1389’da I. Kosova savaşında Balkan ittifakı yenildi. Yıldırım Bayezid 1396’da Niğbolu’da Haçlıları yendi; ancak 1402’de Ankara’da Timur’a yenilmesi on bir yıllık Fetret Devri’ne yol açtı. Çelebi Mehmed ve II. Murad devleti yeniden toparladı.

Yükseliş (1453–1566)

Fatih Sultan Mehmed 1453’te İstanbul’u fethederek Bizans’a son verdi ve devleti imparatorluğa dönüştürdü. Yavuz Sultan Selim 1514’te Çaldıran’da Safevîleri, 1516–1517’de Mercidabık ve Ridaniye’de Memlükleri yendi; Suriye, Mısır ve Hicaz Osmanlı topraklarına katıldı ve halifelik Osmanlı hanedanına geçti. Kanuni Sultan Süleyman döneminde Belgrad, Rodos, Bağdat ve Macaristan alındı; 1538 Preveze zaferiyle Akdeniz’de deniz üstünlüğü kuruldu.

Klasik düzen

Osmanlı devleti, padişahın mutlak otoritesi altında Divan-ı Hümayun, devşirme sistemiyle yetiştirilen yöneticiler ve yeniçeri ordusu, tımar sistemiyle örgütlenen taşra süvarileri ve şer’i hukuk ile kanunnamelerin birlikte uygulandığı bir hukuk düzeni üzerine kuruluydu. Farklı dinî topluluklar “millet” sistemiyle kendi dinî liderleri aracılığıyla yönetildi. Mimar Sinan’ın eserleri, divan edebiyatı, hat ve çini sanatı bu dönemin kültürel zirveleridir.

Duraklama, reform ve modernleşme

1683’te ikinci Viyana kuşatmasının başarısızlığı ve ardından imzalanan 1699 Karlofça Antlaşması ile ilk büyük toprak kayıpları yaşandı. 18. yüzyılda Lale Devri ile Batı’ya açılma başladı; III. Selim Nizam-ı Cedid ordusunu kurdu. II. Mahmud 1826’da yeniçeri ocağını kaldırdı. 1839 Tanzimat Fermanı ile hukuk ve yönetimde modernleşme dönemi başladı. 1876’da ilk anayasa (Kanun-ı Esasi) ilan edildi. II. Abdülhamid döneminde demiryolları, okullar ve telgraf hatları yaygınlaştı.

Son dönem

1908’de İkinci Meşrutiyet ilan edildi. 1911–1913 arasındaki Trablusgarp ve Balkan savaşları büyük kayıplara yol açtı. Osmanlı Devleti Birinci Dünya Savaşı’na İttifak Devletleri safında girdi; Çanakkale’de büyük bir zafer kazanıldıysa da 1918’de Mondros Mütarekesi imzalandı. İşgallere karşı Anadolu’da başlayan Millî Mücadele sonunda Türkiye Büyük Millet Meclisi 1 Kasım 1922’de saltanatı kaldırdı; son padişah VI. Mehmed Vahideddin ülkeyi terk etti.

Mirası

  • Balkanlar, Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki birçok devletin ortak tarihî mirasıdır.
  • İstanbul, Edirne ve Bursa’daki Osmanlı yapıları UNESCO Dünya Mirası listesindedir.
  • Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu kadroları Osmanlı’nın son dönem okullarında yetişti.

Önemli padişahlar ve şahsiyetler

Kuruluştan yükselişe: Osman Gazi, Orhan Gazi, I. Murad, Yıldırım Bayezid, Çelebi Mehmed, II. Murad, Fatih Sultan Mehmed, II. Bayezid, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman. Sonraki yüzyıllarda düzeni yeniden kurmaya çalışan IV. Murad, yenileşmeyi başlatan III. Selim ve II. Mahmud, son büyük padişah II. Abdülhamid.

Devletin büyüklüğünü taşıyan isimler arasında Şeyh Edebali, denizlerin hâkimi Barbaros Hayreddin Paşa, haritacı Pîrî Reis, Mimar Sinan ve gezgin Evliya Çelebi vardır. Yönetim düzeni Osmanlı devlet teşkilatı maddesinde anlatılır.

Soy ağacı

Osmanlı hanedanı · Ertuğrul’dan Kanuni’ye

Osmanlı hanedanı · II. Selim’den Vahdeddin’eKanuni’nin oğlu II. Selim’den son padişah VI. Mehmed ve son halife Abdülmecid Efendi’ye kadar. 17. yüzyıldan sonra taht çoğu zaman kardeşe ya da amca oğluna geçti (ekberiyet); ağaçta yalnız baba-oğul bağları gösterilir.

  • II. Selim1566–1574
    • III. Murad1574–1595
      • III. Mehmed1595–1603
        • I. Ahmed1603–1617
          • II. Osman (Genç)1618–1622
          • IV. Murad1623–1640
          • İbrahim1640–1648
            • IV. Mehmed (Avcı)1648–1687
              • II. Mustafa1695–1703
                • I. Mahmud1730–1754
                • III. Osman1754–1757
              • III. Ahmed1703–1730
                • III. Mustafa1757–1774
                • I. Abdülhamid1774–1789
                  • IV. Mustafa1807–1808
                  • II. Mahmud1808–1839
                    • Abdülmecid1839–1861
                      • V. Murad1876
                      • II. Abdülhamid1876–1909
                      • V. Mehmed Reşad1909–1918
                      • VI. Mehmed Vahdeddin1918–1922
                    • Abdülaziz1861–1876
                      • Abdülmecid Efendihalife 1922–1924
            • II. Süleyman1687–1691
            • II. Ahmed1691–1695
        • I. Mustafa1617–1618 · 1622–1623

Altı çizili adlar kendi maddesine açılır. Yıllar hüküm süresini, “ö.” ölüm yılını gösterir. Geniş ağaçlar yana kaydırılır.

Kaynakça

  • Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ (1300–1600).
  • Caroline Finkel, Osman’s Dream: The History of the Ottoman Empire, 2005.
  • İlber Ortaylı, İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Osmanlı İmparatorluğu için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →