Göktürkler ve Uygurlar · Destan ve hikâye

Göç Destanı

Kutlu Dağ’ın kayası parçalanınca kutu kaçan Uygurların yurtlarını bırakıp Turfan’a göçünü anlatan destan.

Göç Destanı, Uygurların Orhun–Selenga yöresindeki yurtlarını bırakıp Doğu Türkistan’a göçünü kutsal bir dağın kutunun kaybolmasıyla açıklayan destandır. Destan bize 13. yüzyıl İran tarihçileri Cüveynî ve Reşidüddin aracılığıyla ulaşmıştır.

Anlatı

Uygurların yurdunda Kutlu Dağ (Kutlug Tag) adında kutsal bir kaya ve dağ vardır; Uygurların gücü ve bereketi bu dağdan gelir. Uygur hükümdarı Yulun Tegin, komşu Çin hanedanından bir prensesle evlenir. Çinliler, Uygurların kutunun bu kayada olduğunu bilir ve hileyle kayayı isterler.

Kaya kırılır, parçalanıp götürülür. O andan itibaren yurtta kuşlar ve hayvanlar ağlar, kıtlık ve felaketler başlar. Hükümdar ölür, halk huzur bulamaz. Uygurlar sonunda yurtlarını bırakır ve Turfan ile Beşbalık yöresine göçer.

Anlamı

Destan, Türk inancındaki Kut kavramını en açık anlatan metinlerdendir: kut, bir yerde ve bir varlıkta yaşar; kaybolunca devlet de yurt da sarsılır. Tarihte Uygur Kağanlığı 840’ta Kırgızların saldırısıyla yıkılmış ve Uygurların bir kısmı gerçekten Turfan yöresine göçerek orada yeni bir devlet kurmuştur.

Kaynakça

  • Cüveynî, Tarih-i Cihangüşa, çev. Mürsel Öztürk, TTK.
  • Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi, I, TTK.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Göç Destanı için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →