Bozkır mirası · Kavram ve eser

Kut

Eski Türk devlet anlayışında hükümdarlık yetkisinin Tanrı tarafından verildiğini ifade eden kavram; talih, lütuf ve devlet.

Kut, eski Türk devlet anlayışında hükümdarlık yetkisinin Gök Tanrı tarafından verildiğini ifade eden kavramdır. Kelime aynı zamanda talih, uğur, mutluluk ve ilahi lütuf anlamlarına gelir. Kutu olan kişi yönetme hakkına sahiptir; ama kut, adaletsizlik ve töreye aykırı davranışla kaybedilebilir. Bu anlayış Türk devletlerinde hükümdarın hem yetkisini hem de sorumluluğunu belirledi.

İçindekiler
  1. Orhun Yazıtları’nda kut
  2. Kutadgu Bilig
  3. Kişisel kut
  4. Kaynakça

Orhun Yazıtları’nda kut

Bilge Kağan, tahta çıkışını şöyle anlatır:

Tanrı buyurduğu için, kendim kutlu olduğum için kağan oldum.

Yazıtlara göre Türk milleti töresini bozup kağanına ihanet ettiğinde Tanrı onu cezalandırmış ve devlet kaybedilmiştir; kağanın görevi ise milleti doyurmak, giydirmek ve çoğaltmaktır.

Kutadgu Bilig

Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig’i adını bu kavramdan alır: “kut veren bilgi”. Eserde kut, vezir Ay Toldı ile temsil edilir; ay gibi dolup boşalan, kalıcı olmayan bir talihtir. Kutun kalıcı olması için hükümdarın adaletli ve bilgili olması gerekir.

Kişisel kut

Eski Türk inancında kut, insanın canını ve hayat gücünü ifade eden bir kavram olarak da kullanılırdı. Bugün Türkçedeki “kutlu”, “kutlamak” ve “kutsal” kelimeleri bu kökten gelir.

Kaynakça

  • Talat Tekin, Orhon Yazıtları, TDK.
  • İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü.
  • Osman Turan, Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Kut için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →