Osmanlı · Kavram ve eser

Osmanlı savaş sanatı

Kapıkulu ve tımarlı sipahi düzeni, barut ve top, hilal savaş düzeni ve akıncılarla Osmanlı’yı üç kıtaya taşıyan askerî sistem.

Osmanlı ordusu, bozkırdan gelen atlı Türk savaş geleneğini, sürekli maaşlı piyade, barut ve topla birleştirerek 16. yüzyılda dünyanın en güçlü ordularından biri hâline geldi.

İçindekiler
  1. Ordunun iki ayağı
  2. Barut ve top
  3. Savaş düzeni
  4. Mehter ve moral
  5. Gerileme ve yenileşme
  6. Kaynakça

Ordunun iki ayağı

  • Kapıkulu askerleri: Padişaha bağlı, maaşlı ve sürekli askerlerdir. Yeniçeriler piyadenin çekirdeğini oluşturur; topçu, cebeci (silah yapımı ve bakımı) ve top arabacı ocakları ile altı bölük süvari de kapıkuludur.
  • Eyalet askerleri: En kalabalık kesim, tımar sistemiyle yetişen tımarlı sipahilerdir. Bir bölgenin vergi gelirini alan sipahi, karşılığında atlı ve silahlı olarak sefere katılır, ayrıca yanında asker getirirdi. Akıncılar sınır boylarında düşman topraklarına akın eden hafif süvarilerdi; azaplar ise hafif piyadeydi.

Barut ve top

Osmanlılar barutlu silahları erken benimsedi. İstanbul kuşatmasında kullanılan büyük toplar ve sahra topları, yeniçerilerin tüfekleri ordunun üstünlüğünün temelini oluşturdu.

Savaş düzeni

Meydan savaşında ortada padişah ve kapıkulu askerleri, önlerinde zincirlerle bağlanmış toplar ve arabalardan siper bulunur, kanatlarda sipahiler yer alırdı. Hafif süvari düşmanı çekip sahte bir geri çekilmeyle ortadaki ateş hattına getirir, kanatlar sonra kuşatırdı. Bu, bozkırın eski “turan taktiği”nin barutla birleşmiş biçimidir; Mohaç bunun en ünlü örneğidir.

Mehter ve moral

Savaşta mehter takımı çalarak askerin moralini yükseltir, komuta işaretlerini duyururdu.

Gerileme ve yenileşme

17. yüzyıldan itibaren Avrupa ordularındaki gelişmelerin gerisinde kalınca yenileşme denemeleri başladı. III. Selim’in Nizâm-ı Cedîd’i ve II. Mahmud’un 1826’da Yeniçeri Ocağı’nı kaldırıp kurduğu Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye, modern orduya geçişin adımlarıdır.

Kaynakça

  • İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Devleti Teşkilâtından Kapukulu Ocakları, TTK.
  • Rhoads Murphey, Ottoman Warfare 1500–1700, 1999.
  • Gábor Ágoston, Guns for the Sultan, 2005.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Osmanlı savaş sanatı için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →