İçindekiler
Padişah ve hanedan
Ülke, Türk devlet anlayışındaki gibi hanedanın ortak malı sayılırdı. Padişah devletin başı, ordunun başkomutanı ve 1517’den sonra halifeydi. Şehzadeler sancaklara gönderilerek yönetimi öğrenirdi; 17. yüzyıldan sonra ise hanedanın en yaşlı erkeğinin tahta geçtiği ekberiyet usulü benimsendi.
Divan-ı Hümayun
Devlet işleri Topkapı Sarayı’ndaki Divan-ı Hümayun’da görüşülürdü. Sadrazam (vezîriâzam) padişahın mutlak vekiliydi. Kubbealtı vezirleri, ilmiye sınıfının başları olan Rumeli ve Anadolu kazaskerleri, maliyeden sorumlu defterdarlar ve padişahın tuğrasını çeken nişancı divanın üyeleriydi. 16. yüzyıldan sonra bir süre Divan’ı padişah kafesli pencerenin ardından izledi.
Tımar sistemi
Fethedilen toprakların büyük kısmı devletindi (mîrî arazi). Bu toprakların vergi geliri, karşılığında savaşa atlı asker (sipahi) getiren kişilere tımar olarak verilirdi. Böylece hazineden para çıkmadan büyük bir atlı ordu beslenir, köylü toprağını işlemeye devam eder, taşrada güvenlik sağlanırdı.
Kadılık ve adalet
Her kazada bir kadı bulunurdu. Kadı hem hâkim hem de belediye ve noter işlerinin sorumlusuydu. İslam hukukunun yanında padişahların çıkardığı kanunnameler de uygulanırdı; Fatih ve Kanuni dönemi kanunnameleri bu geleneğin en bilinen örnekleridir. Gayrimüslim topluluklar kendi din ve aile işlerinde geniş bir özerkliğe sahipti.
Devşirme ve Enderun
Balkanlardaki Hristiyan ailelerin çocuklarından seçilenler Müslüman Türk ailelerin yanında yetiştirilir, sonra Yeniçeri Ocağı’na ya da sarayın Enderun okuluna alınırdı. Enderun’da yetişenler arasından sadrazamlar, kaptan-ı deryalar ve Mimar Sinan gibi sanatkârlar çıktı. Bu düzen, yeteneğe dayalı bir yükselme yolu açıyordu.
Soy ağacı
Osmanlı hanedanı · Ertuğrul’dan Kanuni’ye
- Ertuğrul Gazi
- Osman Gaziö. 1324
- Orhan Gazi1324–1362
- Süleyman Paşaö. 1357
- I. Murad1362–1389
- Savcı Bey
- I. Bayezid (Yıldırım)1389–1402
- Süleyman Çelebi
- İsa Çelebi
- Musa Çelebi
- I. Mehmed (Çelebi)1413–1421
- II. Murad1421–1451
- II. Mehmed (Fatih)1451–1481
- II. Bayezid1481–1512
- I. Selim (Yavuz)1512–1520
- I. Süleyman (Kanuni)1520–1566
- Şehzade Mustafaö. 1553
- II. Selim1566–1574
- Şehzade Bayezidö. 1561
- I. Süleyman (Kanuni)1520–1566
- I. Selim (Yavuz)1512–1520
- Cem Sultanö. 1495
- II. Bayezid1481–1512
- II. Mehmed (Fatih)1451–1481
- II. Murad1421–1451
- Mustafa Çelebi
- Yakub Çelebiö. 1389
- Alaeddin Paşa
- Orhan Gazi1324–1362
- Osman Gaziö. 1324
Osmanlı hanedanı · II. Selim’den Vahdeddin’eKanuni’nin oğlu II. Selim’den son padişah VI. Mehmed ve son halife Abdülmecid Efendi’ye kadar. 17. yüzyıldan sonra taht çoğu zaman kardeşe ya da amca oğluna geçti (ekberiyet); ağaçta yalnız baba-oğul bağları gösterilir.
- II. Selim1566–1574
- III. Murad1574–1595
- III. Mehmed1595–1603
- I. Ahmed1603–1617
- II. Osman (Genç)1618–1622
- IV. Murad1623–1640
- İbrahim1640–1648
- IV. Mehmed (Avcı)1648–1687
- II. Mustafa1695–1703
- I. Mahmud1730–1754
- III. Osman1754–1757
- III. Ahmed1703–1730
- III. Mustafa1757–1774
- III. Selim1789–1807
- I. Abdülhamid1774–1789
- IV. Mustafa1807–1808
- II. Mahmud1808–1839
- Abdülmecid1839–1861
- V. Murad1876
- II. Abdülhamid1876–1909
- V. Mehmed Reşad1909–1918
- VI. Mehmed Vahdeddin1918–1922
- Abdülaziz1861–1876
- Abdülmecid Efendihalife 1922–1924
- Abdülmecid1839–1861
- III. Mustafa1757–1774
- II. Mustafa1695–1703
- II. Süleyman1687–1691
- II. Ahmed1691–1695
- IV. Mehmed (Avcı)1648–1687
- I. Mustafa1617–1618 · 1622–1623
- I. Ahmed1603–1617
- III. Mehmed1595–1603
- III. Murad1574–1595
Altı çizili adlar kendi maddesine açılır. Yıllar hüküm süresini, “ö.” ölüm yılını gösterir. Geniş ağaçlar yana kaydırılır.
Kaynakça
- Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300–1600), YKY.
- İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Devletinin Merkez ve Bahriye Teşkilatı, TTK.
- Mehmet İpşirli, “Divân-ı Hümâyun”, TDV İslâm Ansiklopedisi.