Kuruluş ve devşirme
İlk yeniçeriler, savaş esirlerinin beşte birinin devlete ayrılmasıyla (pençik) toplandı. Sonra devşirme usulü geliştirildi: Hristiyan tebaa ailelerinden seçilen erkek çocuklar Türk ailelerin yanında Türkçe ve İslam’ı öğrenip Acemi Oğlanlar Ocağı’nda yetiştirilir, ardından yeniçeri olurdu. En yetenekliler saray okulunda eğitilip devlet adamı olurdu.
Düzen ve gelenek
Ocak, ortalara (bölüklere) ayrılır ve Yeniçeri Ağası tarafından yönetilirdi. Yeniçerilerin evlenmeleri uzun süre yasaktı; kışlalarda yaşar, düzenli talim yaparlardı. Ocağın simgesi olan kazan, yeniçeriler için kutsaldı; kazanı ters çevirmek isyan anlamına gelirdi. Yeniçeriler Bektaşi tarikatıyla yakın bağ içindeydi.
Savaşta yeniçeri
Yeniçeriler meydan savaşlarında ordunun merkezinde, padişahın çevresinde yer alırdı. Erken dönemde ok ve yay, sonra tüfek kullandılar. Kosova, Varna, İstanbul’un Fethi, Çaldıran ve Mohaç gibi zaferlerde belirleyici oldular.
Bozulma ve kaldırılış
17. yüzyıldan itibaren devşirme dışından katılımlar arttı, disiplin bozuldu; ocak sık sık isyanlara karıştı ve yenileşme girişimlerine karşı çıktı. II. Mahmud, 1826’da Vaka-i Hayriye denen olayla ocağı kaldırdı.
Kaynakça
- İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Kapukulu Ocakları, I, TTK.
- Abdülkadir Özcan, “Yeniçeri”, TDV İslâm Ansiklopedisi.