Osmanlı · Kavram ve eser

Yeniçeri Ocağı

Osmanlı’nın padişaha bağlı, maaşlı ve sürekli piyade ordusu; Avrupa’nın ilk düzenli ordularından biri.

Yeniçeri Ocağı (“yeni asker”), Osmanlı Devleti’nin padişaha doğrudan bağlı, maaşlı ve sürekli piyade birliğidir. Kuruluşu genellikle I. Murad dönemine, 14. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenir.

İçindekiler
  1. Kuruluş ve devşirme
  2. Düzen ve gelenek
  3. Savaşta yeniçeri
  4. Bozulma ve kaldırılış
  5. Kaynakça

Kuruluş ve devşirme

İlk yeniçeriler, savaş esirlerinin beşte birinin devlete ayrılmasıyla (pençik) toplandı. Sonra devşirme usulü geliştirildi: Hristiyan tebaa ailelerinden seçilen erkek çocuklar Türk ailelerin yanında Türkçe ve İslam’ı öğrenip Acemi Oğlanlar Ocağı’nda yetiştirilir, ardından yeniçeri olurdu. En yetenekliler saray okulunda eğitilip devlet adamı olurdu.

Düzen ve gelenek

Ocak, ortalara (bölüklere) ayrılır ve Yeniçeri Ağası tarafından yönetilirdi. Yeniçerilerin evlenmeleri uzun süre yasaktı; kışlalarda yaşar, düzenli talim yaparlardı. Ocağın simgesi olan kazan, yeniçeriler için kutsaldı; kazanı ters çevirmek isyan anlamına gelirdi. Yeniçeriler Bektaşi tarikatıyla yakın bağ içindeydi.

Savaşta yeniçeri

Yeniçeriler meydan savaşlarında ordunun merkezinde, padişahın çevresinde yer alırdı. Erken dönemde ok ve yay, sonra tüfek kullandılar. Kosova, Varna, İstanbul’un Fethi, Çaldıran ve Mohaç gibi zaferlerde belirleyici oldular.

Bozulma ve kaldırılış

17. yüzyıldan itibaren devşirme dışından katılımlar arttı, disiplin bozuldu; ocak sık sık isyanlara karıştı ve yenileşme girişimlerine karşı çıktı. II. Mahmud, 1826’da Vaka-i Hayriye denen olayla ocağı kaldırdı.

Kaynakça

  • İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Kapukulu Ocakları, I, TTK.
  • Abdülkadir Özcan, “Yeniçeri”, TDV İslâm Ansiklopedisi.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Yeniçeri Ocağı için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →