Osmanlı · Kavram ve eser

Kızıl Elma

Türk tarihinde ulaşılmak istenen büyük hedefin, ülkünün adı; önce İstanbul, sonra Roma ve Viyana, Ziya Gökalp’te Turan.

Kızıl Elma, Türk tarihinde ulaşılması arzulanan büyük hedefin, ülkünün adıdır. Kavramın ne zaman ve nerede doğduğu kesin olarak bilinmez; ama Osmanlı döneminde siyasi ve askerî bir ülküye dönüştüğü açıktır.

İçindekiler
  1. Kökeni
  2. Osmanlı’da Kızıl Elma
  3. Cumhuriyet döneminde
  4. Kaynakça

Kökeni

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Kızıl Elma, en eski kullanımlarında ulaşılmak istenen bir ülkü ve hayalî bir yer anlamı taşır. Bazı araştırmacılar kavramı Orta Asya Türk inanışlarına bağlar ve Ergenekon’dan çıkıp kaybedilen yurdu yeniden kazanma idealini onun erken bir biçimi olarak görür.

Osmanlı’da Kızıl Elma

Osmanlı’nın ilk dönemlerinde Kızıl Elma, İstanbul’du. Fatih Sultan Mehmed’in 1453’te İstanbul’u fethiyle bu Kızıl Elma’ya ulaşıldığı kabul edildi. Sonraki yüzyıllarda kavram yeni hedeflere taşındı; Roma ve Viyana için de Kızıl Elma denildi. Kızıl Elma hiçbir zaman tek bir yer olarak kalmadı: her ulaşılan hedefin ardından yeni bir Kızıl Elma belirdi.

Cumhuriyet döneminde

Cumhuriyet döneminde Kızıl Elma bir şehir değil, bir ülkü olarak anlaşıldı. Ziya Gökalp, “Kızılelma” adlı eserinde onu bütün Türklerin birliği, yani Turan ülküsü olarak işledi; Ömer Seyfettin de aynı adla bir hikâye yazdı. Bugün Kızıl Elma, genellikle ulaşılması zor ama vazgeçilmeyen büyük hedef anlamında kullanılır. Türk savunma sanayiinin insansız savaş uçağı Bayraktar KIZILELMA da adını bu ülküden alır; ilk uçuşunu 14 Aralık 2022’de yapmıştır.

Kaynakça

  • Orhan Şaik Gökyay, “Kızılelma”, TDV İslâm Ansiklopedisi.
  • Ziya Gökalp, Kızılelma.
  • Baykar açıklaması, Bayraktar KIZILELMA ilk uçuşu (14 Aralık 2022).
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Kızıl Elma için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →