Göktürkler ve Uygurlar · Kavram ve eser

Aşina

Göktürk kağanlarının hükümdar soyu; Çin kaynaklarına göre dişi bir kurttan türeyen boy.

Aşina, Göktürk Kağanlığı’nın hükümdar soyudur. Bumin Kağan, İstemi Yabgu, Mukan Kağan, İlteriş Kutluk Kağan, Bilge Kağan ve Kül Tigin bu soydandır. Çin kaynaklarına göre Aşina boyu, katliamdan kurtulan bir çocuğu besleyen dişi bir kurttan türemiştir (bkz. Bozkurt (Türeyiş) Destanı).

İçindekiler
  1. Kökeni
  2. Adın anlamı
  3. Aşina mirası
  4. Soy ağacı
  5. Kaynakça

Kökeni

Çin kaynakları Aşina soyunun kökenine dair birkaç farklı rivayet aktarır. En yaygın olanına göre Türklerin ataları bir komşu devlet tarafından yok edildi, yalnız on yaşında bir çocuk kurtuldu. Bir dişi kurt çocuğu besledi ve ondan on oğul doğurdu. Bu oğullardan biri Aşina’ydı ve soy onun adını aldı. Aşina soyu daha sonra Altay dağlarının güneyine yerleşerek Juan-juan kağanlığı için demir işledi.

Adın anlamı

Aşina adının kökeni tartışmalıdır. Bir görüşe göre Hotan Sakacasındaki “mavi” anlamına gelen bir kelimeden türemiştir; bu, “Gök Türk” adıyla ilişkilendirilir. Başka bir görüş, adı kurtla ilgili bir kelimeye bağlar. Türk milliyetçi geleneğinde kurt anaya verilen “Asena” adı da Aşina’dan türetilmiştir.

Aşina mirası

Göktürklerin yıkılmasından sonra da Aşina soyundan gelmek, bozkırda meşruiyet kaynağı olarak görüldü. Hazar kağanlarının Aşina soyundan geldiği ileri sürülür. Göktürk sancaklarındaki altın kurt başı, bu soyun sembolüydü.

Soy ağacı

Aşina hanedanı · Göktürk kağanlarıI. Kağanlık kurucuları kardeştir; II. Kağanlık’ı kuran Kutluk kolu da Aşina soyundandır. İki kol arasındaki kuşaklar kaynaklarda kesin değildir.

Altı çizili adlar kendi maddesine açılır. Yıllar hüküm süresini, “ö.” ölüm yılını gösterir. Geniş ağaçlar yana kaydırılır.

Kaynakça

  • Zhou shu, 50. bölüm; Sui shu, 84. bölüm.
  • Peter B. Golden, “The Ethnogonic Tales of the Türks”, The Medieval History Journal 21 (2018).
  • Ahmet Taşağıl, Gök-Türkler, TTK.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Aşina için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →