Bozkır mirası · Destan ve hikâye

Türk Yaratılış Destanı

Sonsuz sudan Ak Ana’nın “Yarat!” çağrısına, yeri göğe bağlayan dokuz dallı kayına uzanan Altay yaratılış anlatısı.

Türk Yaratılış Destanı, Altay Türkleri arasında yaşayan ve 19. yüzyılda Wilhelm Radloff ile Vasiliy Verbitskiy gibi derleyicilerin kayda geçirdiği evrenin ve insanın yaratılışı anlatısıdır. Anlatı, derleyiciye ve anlatıcıya göre farklılıklar gösterir; aşağıdaki özet Radloff derlemesinin ana çizgisini izler.

Anlatı

Başlangıçta yer de gök de yoktur; her yer sonsuz bir sudur. Suyun üstünde Kara Han (Kayra Han) uçar. Sudan Ak Ana çıkar ve ona “Yarat!” der. Kara Han, kendisi gibi bir varlık yaratır ve ona Kişi adı verilir.

Kişi, yaratıcısıyla yarışmaya kalkar. Kara Han ona sudan toprak çıkarmasını buyurur; Kişi dalar ve toprak çıkarır ama bir parçasını ağzında saklar. Kara Han toprağı suya serpince yer oluşur; Kişi’nin ağzındaki toprak büyür, Kişi onu tükürünce yeryüzündeki bataklıklar ve tepeler meydana gelir. Göğe kafa tutan Kişi yeraltına sürülür ve Erlik adını alır.

Kara Han, yeryüzünde dokuz dallı bir ağaç dikdirir. Her dalın altında bir insan atası yaratılır; dokuz insan soyu bu dallardan türer. Kayın (huş) ağacı bu yüzden kutsaldır.

Üç katlı evren

Anlatı, Türk inanç dünyasındaki üç katlı evren düzenini de yansıtır: gök (iyiliğin ve Ülgen’in katı), yer (insanların dünyası) ve yeraltı (Erlik’in katı). Katları hayat ağacı birbirine bağlar; Kamın göğe yükselişi bu ağaç üzerinden anlatılır.

Kaynakça

  • Wilhelm Radloff, Proben der Volkslitteratur der türkischen Stämme Süd-Sibiriens, I.
  • Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi, I, TTK.
  • Kürşat Yıldırım ve Kure Ansiklopedi, “Türk Yaratılış Destanı (Radloff derlemesi)”.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Türk Yaratılış Destanı için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →