Bozkır mirası · Kavram ve eser

Ülgen ve Erlik

Altay inanç anlatılarında göğün iyilik veren gücü Ülgen ile yeraltının hükümdarı Erlik.

Ülgen ve Erlik, Altay ve Sibirya Türklerinin inanç anlatılarında evrenin iki karşıt gücüdür. Ülgen göğün katlarında oturan, iyilik ve bereket veren yüce varlıktır; Erlik ise yeraltının hükümdarıdır.

İçindekiler
  1. Ülgen
  2. Erlik
  3. Anlamı
  4. Kaynakça

Ülgen

Altay anlatılarında Ülgen, göğün üst katlarında oturur; yağmuru, bereketi ve iyiliği verir. Kamlar, kurban törenlerinde Ülgen’e ulaşmak için göğün katlarını tek tek aştıklarını anlatırlar. Bazı anlatılarda yaratıcı Kayra Han ile Ülgen aynı varlık, bazılarında baba–oğul olarak geçer; anlatıcıya göre değişir.

Erlik

Erlik, Yaratılış Destanı’nda yaratıcıya kafa tutan ilk insan Kişi’nin yeraltına sürülmüş hâlidir. Yeraltında ölülerin ve kötü ruhların başında durur. Kamlar, hastalığa yol açan kötü ruhlarla uğraşırken Erlik’in katına da indiklerini anlatırlar.

Anlamı

Ülgen ile Erlik’in karşıtlığı, gök–yer–yeraltından oluşan üç katlı evren düzeninin parçasıdır. Ak ve gök renkleri göğü ve iyiliği, kara renk ise yeri ve Erlik’i temsil eder.

Kaynakça

  • Wilhelm Radloff, Sibirya’dan, çev. Ahmet Temir.
  • Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi, I–II, TTK.
  • Abdulkadir İnan, Tarihte ve Bugün Şamanizm, TTK.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Ülgen ve Erlik için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →