Bozkır mirası · Kavram ve eser

Kam

Eski Türk inancında ruhlarla insanlar arasında aracılık eden din adamı; “şaman” kelimesinin Türkçe karşılığı.

Kam, eski Türk inancında ruhlar dünyası ile insanlar arasında aracılık ettiğine, hastalıkları iyileştirdiğine, geleceği bildiğine ve ölülerin ruhlarına öbür dünyaya yol gösterdiğine inanılan din adamıdır. Batı dillerinde yaygınlaşan “şaman” kelimesi Tunguzcadır (“bilen kişi”); Türk boylarındaki karşılığı kamdır. Kırgızlar ve Kazaklar arasında benzer işlevi gören kişiye baksı denir.

İçindekiler
  1. Kaynaklarda kam
  2. Kam davulu
  3. Kam ayini
  4. Kam ve devlet
  5. Bugün
  6. Kaynakça

Kaynaklarda kam

Kam kelimesi Kutadgu Bilig’de ve Karahanlı dönemi metinlerinde geçer. İlginç bir ayrıntı olarak, Orhun Yazıtları’nda “kam” kelimesi hiç geçmez. Bu durum, Göktürk devlet inancının (Gök Tanrı) kamlardan çok kağan ve devlet etrafında örgütlendiğini düşündürür.

Kam davulu

Kamın en önemli aracı davuludur. Altay kamlarına göre davul, kamın gök katlarına ya da yeraltına yolculuğunda bindiği “at”tır. Davul yüzeyine çoğu zaman evrenin katları, hayat ağacı (kayın), gökkuşağı, güneş, ay ve hayvanlar çizilirdi; gökkuşağı alemler arasındaki köprü sayılırdı. Radloff’un aktardığına göre Kırgız baksıları ritüelde davul yerine kopuz kullanabiliyordu.

Kam ayini

19. yüzyılda Radloff ve diğer araştırmacıların Altay Türkleri arasında gözlemlediği ayinlerde kam, kurban sunarak, davul çalıp şarkı söyleyerek kendinden geçer ve ruhların dünyasına yolculuk ettiğini anlatırdı. Bu ayinlerde çadırın ortasına dikilen ve basamaklar oyulmuş kayın ağacı, gök katlarına tırmanışı simgelerdi.

Kam ve devlet

Kamlar halk inancında güçlü bir yer tutsa da Göktürk ve Uygur devletlerinde din adamı olarak devletin başında bulunmadılar; kutu Tanrı’dan alan kağandı. Bu ayrım, Türk inanç dünyasında Gök Tanrı inancı ile kamlık uygulamalarının farklı katmanlar olduğunu gösterir. Konunun genel çerçevesi Şamanizm maddesinde anlatılır.

Bugün

Altay, Tuva, Hakas ve Saha (Yakut) Türkleri arasında kamlık bugün de yaşar. Kazak ve Kırgızlarda baksılar, kopuz çalarak hastaları iyileştirmeye çalışan kişiler olarak 20. yüzyıla kadar görüldü.

Kaynakça

  • TDV İslâm Ansiklopedisi, “Şamanizm” maddesi.
  • Wilhelm Radloff, Sibirya’dan (Aus Sibirien).
  • Mircea Eliade, Şamanizm: İlkel Esrime Teknikleri.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Kam için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →