İçindekiler
Ailesi ve gençliği
Attila, Hun hükümdar ailesinden Muncuk’un oğludur. Babası erken öldüğü için Attila ve Bleda, amcaları Rua (Ruga) ile Oktar’ın yanında yetişti. Rua döneminde Hunlar Doğu Roma’dan yıllık 350 libre altın alıyordu. Rua 434’te ölünce iki kardeş birlikte hükümdar oldu.
Doğu Roma ile ilişkiler
İki kardeş 435’te Margus’ta Doğu Roma ile antlaşma yaptı: yıllık vergi 700 libre altına çıkarıldı, Hunlardan kaçanlar geri verilecek ve sınırda Hun tüccarlarına pazarlar açılacaktı. Roma antlaşmaya uymayınca Hunlar 441–442’de Balkanlara girip Singidunum (Belgrad), Viminacium ve Naissus (Niş) gibi şehirleri aldı.
Bleda 445’te öldü; Roma kaynakları onu Attila’nın öldürttüğünü yazar. Tek başına kalan Attila 447’de yeniden Balkanlara girdi, Utus ırmağı kıyısında Roma ordusunu yendi ve İstanbul surlarına kadar ilerledi. Ardından yapılan Anatolius barışıyla Roma hem birikmiş vergiyi hem de yıllık 2.100 libre altını ödemeyi kabul etti; Tuna’nın güneyinde geniş bir şerit boşaltıldı.
Priskos’un gözünden Attila
Priskos, Attila’nın ağaç kütüklerinden yapılmış sarayını, ziyafet düzenini ve sade yaşayışını anlatır: Konuklar altın ve gümüş kaplardan yerken Attila tahta tabaktan et yiyor, tahta kadehten içiyordu; giysisi sadeydi, kılıcında ve atının koşumunda süs yoktu. Priskos onu kısa boylu, geniş göğüslü, iri başlı, küçük gözlü ve seyrek sakallı olarak tarif eder.
Galya ve İtalya seferleri
450’de Batı Roma İmparatoru III. Valentinianus’un kız kardeşi Honoria, istemediği bir evlilikten kurtulmak için Attila’ya yüzüğünü gönderip yardım istedi. Attila bunu evlilik teklifi sayarak çeyiz olarak Batı Roma topraklarının yarısını istedi. 451’de büyük bir orduyla Ren’i geçip Galya’ya girdi. Aynı yıl Katalaun Ovası’nda Romalı general Aetius ile Vizigot kralı I. Teoderik’in birleşik ordusuyla çarpıştı (bkz. Katalaun Savaşı). Savaş kesin bir sonuç vermedi ama Attila geri çekildi.
452’de İtalya’ya indi. Önemli bir kale şehri olan Aquileia’yı uzun bir kuşatmadan sonra yıktı; Milano ve Pavia’yı aldı. Mincio ırmağı kıyısında Papa I. Leo’nun da bulunduğu bir Roma heyetiyle görüştükten sonra geri döndü. Geri dönüşte ordudaki salgın ve kıtlığın, Doğu Roma’nın Tuna’daki baskısının da etkili olduğu düşünülür.
Ölümü
453’te İldiko adlı genç bir kadınla evlendiği gecenin sabahı ölü bulundu. Priskos’a dayanan anlatıma göre burnundan gelen kanla boğulmuştu. Cenazesinde atlılar çadırının çevresinde dönerek ağıt söyledi; bu, bozkır yuğ (yas) törenlerini hatırlatır. Ürdanes’in anlattığına göre altın, gümüş ve demir üç tabuta konularak gizli bir yere gömüldü; mezarı bugüne kadar bulunamadı.
Ardından
Attila’nın ölümünden sonra oğulları arasında taht kavgası çıktı. 454’te Nedao savaşında Gepidler ve diğer tabi halklar Hunları yendi, büyük oğul İlek bu savaşta öldü. Dengizik 469’da Doğu Roma ile savaşırken öldürüldü ve Avrupa Hun gücü dağıldı. İrnek’in soyunun Karadeniz’in kuzeyine çekildiği ve sonraki Bulgar hanedanıyla bağlantılı olduğu ileri sürülür.
Mirası
- Avrupa tarihinde Kavimler Göçü çağının belirleyici ismidir.
- Germen destanlarında (Etzel, Atli) ve Macar geleneğinde (Etele) yaşar.
- Türkiye’de en çok verilen tarihî erkek adlarından biri olmuştur.
Soy ağacı
Avrupa Hun hanedanıRua, Oktar ve Muncuk kardeştir; babalarının adı kaynaklarda geçmez.
- Avrupa Hun hükümdar ailesi
- Ruaö. 434
- Oktar
- Muncuk
- Bleda434–445
- Attila434–453
- İlekö. 454
- Dengizikö. 469
- İrnek
Altı çizili adlar kendi maddesine açılır. Yıllar hüküm süresini, “ö.” ölüm yılını gösterir. Geniş ağaçlar yana kaydırılır.
Kaynakça
- Priskos, Fragmentler (çev. R. C. Blockley, The Fragmentary Classicising Historians of the Later Roman Empire, 1983).
- Iordanes, Getica.
- Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns, University of California Press, 1973.
- Christopher Kelly, Attila the Hun: Barbarian Terror and the Fall of the Roman Empire, 2008.