Bozkır mirası · Kavram ve eser

Macarlar ve Türkler

Bizans’ın “Türk” dediği Macarlar, Macar dilindeki eski Türkçe kelimeler, Kuman göçleri ve Turan fikri: tarihî bağlar ve teoriler.

Macarlar, 9. yüzyılın sonunda Karpat Havzası’na yerleşen ve bugünkü Macaristan’ı kuran halktır. Macarlar ile Türkler arasındaki tarihî ve kültürel bağlar uzun süredir ilgi çeker; bu bağların bir kısmı belgelerle kanıtlıdır, bir kısmı ise teori düzeyindedir.

Kanıtlı bağlar

  • Bizans kaynakları: 10. yüzyılda Bizans imparatoru Konstantinos Porfirogennetos, De Administrando Imperio adlı eserinde Macarları “Turkoi” (Türkler) diye anar.
  • Dil: Macarca, Fin-Ugor (Ural) dil ailesindendir; ancak içinde Macarların Avrupa’ya gelmeden önce bozkırda Türk halklarıyla yaşarken aldıkları yüzlerce eski Türkçe kelime vardır. Alma (elma), búza (buğday), ökör (öküz) ve kecske (keçi) bunlardan bazılarıdır.
  • Bozkır kültürü: Macarların göç dönemindeki atlı okçuluğu, kemer süsleri ve yönetim düzeni bozkır Türk kültürüyle ortaktır. Macarlar bir süre Hazar Kağanlığı’na bağlı yaşadı.
  • Kuman ve Peçenek göçleri: 11.–13. yüzyıllarda Peçenekler ve Kumanlar Macaristan’a yerleşti; Kumanların bir bölümü 1239 dolayında Han Köten önderliğinde geldi. Macaristan’daki Kunság (Kumanya) bölgesi bu göçün izini taşır.

Teoriler

  • Hun–Macar akrabalığı: 13. yüzyıl Macar tarihçisi Simon Kézai, Macarları Attila’nın Hunlarının akrabası sayar. Bu gelenek Macar kimliğinde uzun süre yaşadı; tarihçiler bunu bir kökenlendirme efsanesi olarak değerlendirir.
  • Turan fikri: 19. ve 20. yüzyılda Macaristan’da gelişen Turancılık, Macarları Türk ve diğer Ural-Altay halklarıyla akraba gören bir akımdı.

Kaynakça

  • Konstantinos Porfirogennetos, De Administrando Imperio.
  • András Róna-Tas, Hungarians and Europe in the Early Middle Ages, 1999.
  • Simon Kézai, Gesta Hunnorum et Hungarorum.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Macarlar ve Türkler için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →