İçindekiler
Göç ve Kavimler Göçü
Roma tarihçisi Ammianus Marcellinus’a göre Hunlar 370’lerde Alanları yendi, ardından Karadeniz’in kuzeyindeki Got krallığını yıktı. Hun baskısından kaçan Vizigotlar 376’da Roma’dan sığınma izni isteyerek Tuna’yı geçti. 378’de Edirne savaşında Vizigotlar Roma ordusunu yendi ve İmparator Valens öldü. Bu olaylar zinciri, Germen kavimlerinin Roma topraklarına yayılmasını ve sonunda Batı Roma’nın çöküşünü hızlandırdı. Türk geleneği bu dönemin Hun liderini Balamir olarak anar.
Roma ile ilişkiler
5. yüzyılın başında Hun hükümdarı Uldız Tuna boyunda güçlendi. Rua döneminde Doğu Roma yıllık 350 libre altın ödemeye başladı. Hunlar aynı zamanda Batı Roma’nın generali Aetius ile dostluk kurarak ona Germen kavimlerine karşı paralı asker sağladı.
Attila dönemi
434’te Rua’nın ölümüyle yeğenleri Bleda ve Attila birlikte hükümdar oldu. 435 Margus antlaşmasıyla vergi iki katına çıktı. 441–442 ve 447 Balkan seferleri Doğu Roma’yı ağır bir barışa zorladı. 451’de Galya’ya girildi ve Katalaun’da büyük meydan savaşı yapıldı; 452’de İtalya’ya sefer yapıldı. Priskos’un tanıklığına göre Attila’nın sarayı, Romalı, Got ve Hun soylularının bir arada bulunduğu çok dilli bir merkezdi.
Devlet yapısı
Hun devleti, hükümdar ailesine bağlı Hun boyları ile Got, Gepid, Alan, Herul ve Sarmat gibi tabi halklardan oluşan geniş bir konfederasyondu. Tabi halkların beyleri savaşta Hun ordusuna asker verirdi. Bu yapı, Attila’nın ölümünden sonra hızla çözüldü.
Çöküş
453’te Attila’nın ölümünün ardından oğulları arasında anlaşmazlık çıktı. 454’te Nedao’da Gepid kralı Ardarik önderliğindeki tabi halklar Hunları yendi; Attila’nın büyük oğlu İlek öldü. Dengizik 469’da Doğu Roma ile savaşırken öldürüldü ve kesik başı İstanbul’da sergilendi. Attila’nın küçük oğlu İrnek’in halkıyla Karadeniz’in kuzeyine çekildiği ve buradaki Bulgar topluluklarıyla birleştiği düşünülür.
Mirası
- Kavimler Göçü’nü başlatarak Avrupa’nın siyasi haritasını değiştirdi.
- Attila, Germen destanlarında ve Macar geleneğinde yaşadı.
Soy ağacı
Avrupa Hun hanedanıRua, Oktar ve Muncuk kardeştir; babalarının adı kaynaklarda geçmez.
- Avrupa Hun hükümdar ailesi
- Ruaö. 434
- Oktar
- Muncuk
- Bleda434–445
- Attila434–453
- İlekö. 454
- Dengizikö. 469
- İrnek
Altı çizili adlar kendi maddesine açılır. Yıllar hüküm süresini, “ö.” ölüm yılını gösterir. Geniş ağaçlar yana kaydırılır.
Kaynakça
- Ammianus Marcellinus, Res Gestae, XXXI. kitap.
- Priskos, Fragmentler.
- Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns, 1973.
- Peter Heather, The Fall of the Roman Empire, 2005.