İçindekiler
Millî Mücadele
1918 Mondros Mütarekesi’nden sonra İtilaf devletleri Osmanlı topraklarını işgal etmeye başladı. 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkan Mustafa Kemal, Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas kongreleriyle direnişi örgütledi. 23 Nisan 1920’de Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Doğu cephesinde Ermenilerle 1920’de Gümrü Antlaşması, güneyde Fransızlarla 1921’de Ankara Antlaşması imzalandı. Batı cephesinde İnönü savaşları ve Sakarya Meydan Muharebesi’nden sonra 26 Ağustos 1922’de Büyük Taarruz başladı ve 9 Eylül’de İzmir kurtarıldı. 24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Antlaşması, yeni Türk devletinin bağımsızlığını uluslararası alanda tescil etti.
Cumhuriyetin ilanı ve devrimler
29 Ekim 1923’te Meclis, devletin yönetim biçiminin cumhuriyet olduğunu ilan etti ve Mustafa Kemal ilk Cumhurbaşkanı seçildi. Ardından gelen yıllarda:
- 1924’te halifelik kaldırıldı; eğitim tek çatı altında birleştirildi (Tevhid-i Tedrisat).
- 1926’da Türk Medeni Kanunu kabul edildi.
- 1928’de Latin harflerine dayalı yeni Türk alfabesi kabul edildi; Millet Mektepleri ile okuma yazma seferberliği başladı.
- 1931’de Türk Tarih Kurumu, 1932’de Türk Dil Kurumu kuruldu.
- 1934’te Soyadı Kanunu çıkarıldı ve kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı verildi; bu hak birçok Avrupa ülkesinden önce tanındı.
Türk tarihi ve kimliği
Cumhuriyetin kurucuları, Türk milletinin tarihini Osmanlı ile sınırlamayıp Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan geniş bir çerçevede ele almayı hedefledi. Türk Tarih Kurumu’nun kurulması, Orhun Yazıtları, Hunlar ve Göktürkler gibi konuların okul kitaplarına girmesi bu politikanın sonucudur. Türk Dil Kurumu, Kaşgarlı Mahmud’un sözlüğü gibi eski metinleri yeniden yayımladı.
Atatürk sonrası
Atatürk’ün 10 Kasım 1938’deki ölümünden sonra İsmet İnönü Cumhurbaşkanı oldu. Türkiye İkinci Dünya Savaşı’nın büyük bölümünde tarafsız kaldı. 1946’da çok partili hayata geçildi; 1950 seçimlerinde Demokrat Parti iktidara geldi. Türkiye 1952’de NATO’ya katıldı.
Mirası
- Bin yılı aşkın Türk devlet geleneğinin bugünkü temsilcisidir.
- Türk dünyasının diğer bağımsız devletleriyle (Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan) kültürel ve siyasi işbirliği sürdürür.
Bugünkü Türkiye
Türkiye bugün Türk dünyasının en büyük ekonomisi ve en kalabalık ülkesidir. 1952’den beri NATO üyesidir ve NATO’nun en büyük ordularından birine sahiptir; G20 ülkeleri arasındadır. Global Firepower’ın 2026 değerlendirmesinde dünyanın en güçlü dokuzuncu ordusu sayılmıştır.
Son yıllarda Türk savunma sanayii büyük bir atılım yaptı. Bayraktar TB2 ve Akıncı insansız hava araçları, 14 Aralık 2022’de ilk uçuşunu yapan insansız savaş uçağı KIZILELMA, 21 Şubat 2024’te ilk uçuşunu yapan milli muharip uçak KAAN ve 2023’te hizmete giren çok amaçlı amfibi hücum gemisi TCG Anadolu bu atılımın simgeleridir. 2024’te ilk Türk astronot Alper Gezeravcı uzaya çıktı ve yerli haberleşme uydusu Türksat 6A fırlatıldı.
Türkiye, Türk Devletleri Teşkilatı’nın kurucularındandır ve Türk dünyası ile ekonomik, kültürel ve askerî iş birliğini sürekli geliştirir.
Kaynakça
- Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk.
- Bernard Lewis, Modern Türkiye’nin Doğuşu.
- Erik Jan Zürcher, Turkey: A Modern History, 2004.