Türk–İslam · Kişi

Hoca Ahmed Yesevî

Türkçe hikmetleriyle İslam’ı Orta Asya Türklerinin gönlüne taşıyan, “Pîr-i Türkistan” diye anılan büyük mutasavvıf.

Hoca Ahmed Yesevî, 12. yüzyılda Türkistan’da yaşamış, İslam’ı Türkçe söylediği hikmetlerle anlatarak Türklerin İslamlaşmasında derin iz bırakan mutasavvıftır. Kurduğu Yesevîlik yolu ve yetiştirdiği dervişler, İslam’ın Orta Asya’dan Anadolu’ya kadar yayılmasında önemli rol oynadı.

İçindekiler
  1. Hayatı
  2. Dîvân-ı Hikmet
  3. Yesevî dervişleri
  4. Türbesi
  5. Kaynakça

Hayatı

Bugünkü Kazakistan’ın güneyindeki Sayram’da doğdu. Küçük yaşta babasını kaybetti; Arslan Baba adlı bir mutasavvıfın yanında yetişti. Ardından Buhara’da ünlü âlim Yusuf Hemedânî’nin öğrencisi oldu. Daha sonra Yesi şehrine yerleşerek öğrenci yetiştirdi. Menkıbeye göre altmış üç yaşına geldiğinde, Peygamber Efendimizin yaşını geçmemek için ömrünün kalanını yer altındaki bir hücrede geçirdi.

Dîvân-ı Hikmet

Yesevî’nin öğütleri, “hikmet” adı verilen Türkçe şiirlerle anlatılır ve Dîvân-ı Hikmet’te toplanmıştır. Hikmetlerde Allah sevgisi, alçakgönüllülük, cömertlik ve kul hakkı gibi konular halkın anlayacağı bir dille işlenir. Göçebe Türklere İslam’ı kendi dillerinde ve gönülden anlatması, onun en büyük etkisidir.

Yesevî dervişleri

Yesevî’nin yetiştirdiği dervişler bozkırlara ve şehirlere dağıldı. Bu gelenekten gelen “Horasan erenleri” Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasında rol oynadı. Hacı Bektaş-ı Veli ve Yunus Emre gibi Anadolu mutasavvıfları da bu geniş geleneğin içinde değerlendirilir.

Türbesi

Türkistan şehrindeki türbesi, Timur’un emriyle 1389’dan sonra yapılmaya başlandı. Dev kubbesi ve görkemli taç kapısıyla Timurlu mimarisinin başyapıtlarındandır ve 2003’te UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı. Türkistan, bugün Türk dünyasının manevi merkezlerinden biri sayılır.

Kaynakça

  • Fuad Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Diyanet İşleri Başkanlığı.
  • Kemal Eraslan, Divan-ı Hikmet’ten Seçmeler, Kültür Bakanlığı.
  • Kemal Eraslan, “Ahmed Yesevî”, TDV İslâm Ansiklopedisi.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Hoca Ahmed Yesevî için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →