Göktürkler ve Uygurlar · Kavram ve eser

Bugut Yazıtı

I. Göktürk Kağanlığı’ndan kalan en eski yazıt; tepesindeki dişi kurt ve insan kabartması türeyiş efsanesinin taştaki en eski görselidir.

Bugut Yazıtı, Moğolistan’ın Arhangay ilinde bulunan ve I. Göktürk Kağanlığı dönemine (580’ler) ait olan dikili taştır. Göktürklerden kalan bilinen en eski yazıttır. Metni Türkçe değil, dönemin ticaret ve kültür dili Soğdcadır. Taşın tepesindeki, dişi bir kurdun altında duran insan figürü kabartması, Göktürklerin kurttan türeyiş efsanesinin taştaki en eski görsel tasviri olarak yorumlanır.

İçindekiler
  1. Bulunuşu ve tanımı
  2. İçeriği
  3. Kurt kabartması
  4. Kaynakça

Bulunuşu ve tanımı

Yazıt 1956’da Moğolistan’ın Bugut bölgesinde bulundu; bugün Tsetserleg’deki müzede korunur. Kaplumbağa biçimli bir kaide üzerinde duran taşın üç yüzü Soğdca, dördüncü yüzü Brahmi yazısıyla yazılmıştır. Brahmi yüzü çok aşınmıştır.

İçeriği

Soğdca metin, I. Göktürk Kağanlığı’nın kağanlarından, özellikle Mukan Kağan’dan ve Taspar Kağan’dan söz eder ve Budizm’in sarayda yayılmasıyla ilişkili ifadeler içerir. Taspar Kağan’ın ölümünden sonra, yaklaşık 581–587 arasında dikildiği düşünülür.

Kurt kabartması

Taşın tepesinde, ayakta duran bir dişi kurdun altında küçük bir insan figürü yer alır. Bu sahne, Çin kaynaklarının anlattığı efsaneyle örtüşür: Katliamdan kurtulan ve ayakları kesilen bir çocuğu dişi bir kurt besler; Göktürk hükümdar soyu Aşina ondan türer. Bazı araştırmacılar, kabartmadaki figürün kesik uzuvlarla tasvir edildiğini ve efsanenin doğrudan görselleştirildiğini düşünür.

Kaynakça

  • S. G. Klyashtorny ve V. A. Livshits, “The Sogdian Inscription of Bugut Revised”, Acta Orientalia Hungarica 26 (1972).
  • Alexander Vovin, “A Sketch of the Earliest Mongolic Language: The Brāhmī Bugut and Khüis Tolgoi Inscriptions”, International Journal of Eurasian Linguistics 1 (2019).
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Bugut Yazıtı için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →