Göktürkler ve Uygurlar · Yer

Ötüken

Göktürk ve Uygur kağanlıklarının kutsal merkezi; Orhun Yazıtları’nda “Ötüken yışından daha iyi yer yok” diye anılan dağlık ormanlık yurt.

Ötüken (eski Türkçe Ötüken yış, “Ötüken dağlık ormanı”), bugünkü Moğolistan’ın orta kesiminde, Hangay dağları ve Orhun ırmağı çevresindeki dağlık, ormanlık bölgenin adıdır. Göktürk ve Uygur kağanlıklarının kutsal merkezi ve başkent bölgesiydi. Eski Türk inancında, burayı elinde tutan kağanın bütün Türk boylarına hükmetme kutuna (yetkisine) sahip olacağına inanılırdı.

İçindekiler
  1. Orhun Yazıtları’nda Ötüken
  2. Kutsallığı
  3. Konumu
  4. Mirası
  5. Kaynakça

Orhun Yazıtları’nda Ötüken

Bilge Kağan, yazıtında Türk milletine Ötüken’in değerini şöyle anlatır:

Ötüken yışından daha iyi yer yokmuş. İl tutacak yer Ötüken yışı imiş. Bu yerde oturup Çin milletiyle anlaştım.

Bilge Kağan aynı yazıtta, Çin’e yakın ovalara inip yerleşen Türklerin felakete uğradığını, Ötüken’de oturdukça ise ebedî devlet kurabileceklerini söyler. Tonyukuk da 682’deki dirilişten sonra Türklerin Ötüken’e dönmesini önerenin kendisi olduğunu yazar.

Kutsallığı

Ötüken, Gök Tanrı inancıyla bağlantılı kutsal Yer-Su’nun (Iduk Yer-Sub) merkezi sayılırdı. Çin kaynakları, Göktürk kağanlarının her yıl kutsal bir dağda göğe ve atalara kurban sunduğunu yazar. Bu dağın Ötüken bölgesinde olduğu düşünülür. Hun tanhularının yıllık toplantı yerleri de büyük ihtimalle bu bölgedeydi.

Konumu

Ötüken’in tam olarak hangi dağı ya da bölgeyi ifade ettiği tartışmalıdır. Genel kabul, Hangay dağlarının Orhun ve Tamir ırmaklarına bakan kuzey ve doğu yamaçlarıdır. Göktürk anıt alanları (Hoşo Tsaidam’daki Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları) ve Uygur başkenti Ordu-Balık bu bölgededir. Moğol İmparatorluğu’nun başkenti Karakurum da aynı vadide kuruldu; bu da bölgenin bozkır devletleri için süregelen önemini gösterir.

Mirası

  • Türk milliyetçi düşüncesinde “ata yurdu”nun sembolüdür.
  • Türkiye’de ve Türk dünyasında birçok kurum, yayınevi ve yerleşime adı verildi.

Kaynakça

  • Talat Tekin, Orhon Yazıtları, TDK.
  • Ahmet Taşağıl, Gök-Türkler, TTK.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Ötüken için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →