Türk–İslam · Devlet

Babür İmparatorluğu

Babür Şah’ın Panipat’la kurduğu, Hindistan’ı üç yüzyıl yöneten ve Tac Mahal’i yaptıran Türk–Moğol kökenli imparatorluk.

Babür İmparatorluğu, Timur’un soyundan gelen Babür Şah’ın 1526’da Panipat’ta Delhi Sultanlığı’nı yenmesiyle kurulan ve 1858’e kadar varlığını sürdüren imparatorluktur. En geniş döneminde Hindistan alt kıtasının neredeyse tamamını yönetti. Ekber’in hoşgörü politikası, Şah Cihan’ın yaptırdığı Tac Mahal ve Babür minyatür sanatı, dünya tarihinin en parlak kültür miraslarındandır. Batı’da Mughal olarak bilinen ad, hanedanın Moğol kökenine yapılan atıftan gelir; hanedan kendisini Timurlu (Gürkânî) olarak tanımlıyordu.

İçindekiler
  1. Kuruluş
  2. Ekber
  3. Cihangir ve Şah Cihan
  4. Evrengzib ve gerileme
  5. Mirası
  6. Soy ağacı
  7. Kaynakça

Kuruluş

Babür, 1526’da Panipat’ta İbrahim Lodi’yi, 1527’de Hanva’da Racputları yendi. 1530’da ölünce yerine oğlu Hümayun geçti. Hümayun, Afgan lider Şir Şah Suri’ye yenilerek 1540’ta Hindistan’ı kaybetti ve Safevî İran’ına sığındı. 1555’te Delhi’yi geri aldı ama bir yıl sonra kütüphanesinin merdivenlerinden düşerek öldü.

Ekber

Ekber (1556–1605), imparatorluğun gerçek kurucusu sayılır. Kuzey ve Orta Hindistan’ı fethetti; Racput beyleriyle evlilik ve ittifak yoluyla bağlar kurdu. Müslüman olmayanlardan alınan cizye vergisini kaldırdı; farklı dinlerin temsilcilerini Fatihpur Sikri’deki “İbadethane”de tartışmaya çağırdı. Mansabdarlık sistemiyle askerî ve idari teşkilatı düzenledi.

Cihangir ve Şah Cihan

Cihangir (1605–1627) döneminde sanat ve özellikle minyatür sanatı gelişti; eşi Nur Cihan siyasette etkili oldu. Şah Cihan (1628–1658), eşi Mümtaz Mahal’in anısına Agra’da Tac Mahal’i yaptırdı ve Delhi’de Şahcihanabad şehrini ve Kızıl Kale’yi inşa ettirdi.

Evrengzib ve gerileme

Evrengzib (1658–1707) döneminde imparatorluk en geniş sınırlarına ulaştı; Deccan sultanlıkları fethedildi. Ancak sert dinî politikaları ve uzun Deccan savaşları devleti yıprattı. Ölümünden sonra merkezî otorite zayıfladı; Maratalar, Sihler ve Afşar Nadir Şah’ın 1739 Delhi yağması devleti sarstı. 18. ve 19. yüzyılda Britanya Doğu Hindistan Şirketi fiilen ülkeye hâkim oldu. 1857 ayaklanmasından sonra son padişah II. Bahadır Şah Zafer 1858’de Rangoon’a sürüldü ve imparatorluk resmen sona erdi.

Mirası

  • Tac Mahal, Kızıl Kale ve Hümayun Türbesi UNESCO Dünya Mirası listesindedir.
  • Urduca, Farsça ile Hint dilleri ve Türkçe kelimelerin karışımıyla Babür ordugâhlarında gelişti; “ordu” kelimesi bu dilin adıdır.
  • Babür minyatürleri ve bahçe mimarisi Hindistan sanatının zirvelerindendir.

Soy ağacı

Timurlu ve Babürlü hanedanıBabür, babası Ömer Şeyh Mirza üzerinden Timur’un beşinci kuşak torunudur.

  • Timur1370–1405
    • Ömer Şeyh
    • Cihangir
    • Miranşah
      • Sultan Muhammed
        • Ebu Said Mirza1451–1469
          • Ömer Şeyh MirzaFergana
            • Babür Şah1526–1530
              • Hümayun1530–1556
                • Ekber1556–1605
                  • Cihangir1605–1627
                    • Şah Cihan1628–1658
                      • Evrengzib1658–1707
    • Şahruh1405–1447

Altı çizili adlar kendi maddesine açılır. Yıllar hüküm süresini, “ö.” ölüm yılını gösterir. Geniş ağaçlar yana kaydırılır.

Kaynakça

  • Babür, Baburname; Ebü’l-Fazl, Ekbername.
  • John F. Richards, The Mughal Empire, Cambridge, 1993.
  • Stephen F. Dale, The Muslim Empires of the Ottomans, Safavids, and Mughals, 2010.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Babür İmparatorluğu için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →