Adı
Bizans kaynakları onları Ephthalitai ve “Beyaz Hunlar” olarak anar. Prokopios, Eftalitlerin diğer Hunlardan farklı olarak açık tenli olduğunu, göçebe değil tek bir hükümdar altında yerleşik düzenle yaşadığını yazar. Çin kaynaklarında Yeda, Hint kaynaklarında Hūṇa adıyla geçerler.
Sasanilerle mücadele
Akhunlar 5. yüzyılda Sasani İran’ının doğu sınırında büyük bir tehdit oldu. Sasani Şahı Firuz, Akhun hükümdarı Ahşunvar’a karşı birkaç sefer yaptı. Bir seferde esir düşen Firuz, oğlunu rehine bırakıp fidye ödeyerek kurtuldu. 484’te yaptığı son seferde ise Akhunların kazdığı hendeğe düşerek ordusuyla birlikte yok oldu. Bu zaferden sonra Sasaniler Akhunlara yıllarca vergi ödedi; Sasani tahtına çıkan Kubad da Akhunların desteğiyle tahtını geri aldı.
Hindistan
Akhunlarla akraba sayılan Hūṇa hükümdarları Toramana ve oğlu Mihirakula, 5. yüzyılın sonu ve 6. yüzyılın başında Kuzey Hindistan’a girdi. Gupta İmparatorluğu’nun zayıflamasında bu seferlerin rolü büyüktür. Hint kaynakları Mihirakula’yı Budist manastırlarına zulmeden bir hükümdar olarak anar.
Yıkılış
6. yüzyılın ortasında doğuda Göktürk Kağanlığı kuruldu. Batı kanadının hükümdarı İstemi Yabgu, Sasani Şahı I. Hüsrev ile ittifak yaptı. İki taraf 557–563 arasında Akhunlara saldırdı; Buhara yakınlarındaki büyük savaşta Akhunlar yenildi. Toprakları Amuderya sınır olmak üzere Türkler ve Sasaniler arasında paylaşıldı. Akhun beyleri bir süre yerel hükümdarlar olarak varlığını sürdürdü.
Mirası
- Sasani İran’ı ve Gupta Hindistan’ının tarihini derinden etkiledi.
- Yıkılışı, Göktürklerin İpek Yolu’nun Orta Asya kesimine hâkim olmasını sağladı.
Kaynakça
- Prokopios, Savaşlar, I. kitap.
- Encyclopaedia Iranica, “Hephthalites” maddesi.
- Aydoğdu Kurt, Ak Hunlar, TTK.