Göktürkler ve Uygurlar · Kavram ve eser

Balbal

Göktürk anıt mezarlarının önüne dikilen, ölünün hayatında öldürdüğü düşmanları temsil eden taşlar.

Balbal, Göktürk döneminde önemli kişilerin anıt mezarlarının önüne dizilen taşlardır. Orhun Yazıtları’na göre her balbal, ölen kişinin hayattayken öldürdüğü bir düşmanı temsil ederdi. Balbal dizileri anıt mezarın doğusundan başlayarak bazen yüzlerce metre uzanırdı.

Orhun Yazıtları’nda balbal

Kül Tigin Yazıtı’nda Bilge Kağan, babası İlteriş Kağan için ilk balbal olarak düşman Baz Kağan’ın taşını diktiğini söyler. Çin kaynakları da Türklerin, ölen kişinin öldürdüğü düşman sayısınca taş diktiğini yazar. Eski Türk inancına göre öldürülen düşmanlar öbür dünyada ölen kişiye hizmet edecekti.

Balbal ve taş heykeller

Balbal, çoğu zaman işlenmemiş ya da kabaca işlenmiş taşlardan oluşur. Bunlardan farklı olarak, anıt mezar alanlarında elinde kap tutan, kemerli ve silahlı insan biçimli heykeller de bulunur; bu heykellerin ölen kişiyi ya da onun hizmetkârlarını temsil ettiği düşünülür. Halk arasında ve bazı yayınlarda bu heykellere de “balbal” ya da “taş baba” denir. Kırgızistan’da Issık Göl ve Çu bölgelerindeki açık hava müzelerinde (örneğin Balasagun’daki Burana alanında) bu heykellerin örnekleri sergilenir.

Kaynakça

  • Talat Tekin, Orhon Yazıtları, TDK.
  • Yaşar Çoruhlu, “Türk Sanatında Balbal ve İnsan Biçimli Heykeller”.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Balbal için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →