İslam’ı kabulü
Bulgar hükümdarı Almış Yıltavar, Hazarlara karşı destek bulmak için Abbasî halifesinden elçi istedi. 922’de gelen elçilik heyetinde bulunan İbn Fadlan’ın seyahatnamesi, Volga boyundaki Türk ve Bulgar hayatını anlatan en değerli kaynaklardan biridir. Bulgarlar bu tarihten itibaren Müslüman oldu.
Ticaret
Devlet, kuzeyin kürk ve bal ticaretini güneydeki İslam dünyasına bağlayan yolların üzerindeydi; Bulgar şehri önemli bir pazar hâline geldi.
Yıkılış
1236’da Moğol orduları devleti yıktı; topraklar Altın Orda’ya katıldı. Bugünkü Kazan Tatarları ve Çuvaşlar, İdil Bulgarlarıyla ilişkilendirilir; Çuvaşça, eski Bulgar Türkçesinin bugün yaşayan tek devamı kabul edilir.
Bulgar şehri
Devletin merkezi, İdil’in Kama ile birleştiği yere yakın Bulgar şehriydi. Şehrin kalıntıları, cami, hamam ve türbeleriyle bugün Tataristan’dadır ve 2014’te UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı. Bilär de önemli bir şehirdi. Bulgarlar tarım, hayvancılık, demircilik ve deri işçiliğinde ustaydı.
Edebiyat
İdil Bulgarlarından kalan en ünlü eser, Kul Gali’nin 1233’te yazdığı Kıssa-i Yusuf adlı Türkçe mesnevidir. Bu eser, Volga boyundaki Türk edebiyatının temel taşlarından sayılır ve Tatar edebiyatının başlangıcı olarak görülür.
Kaynakça
- İbn Fadlan, Seyahatname, çev. Ramazan Şeşen.
- Talat Tekin, Tuna Bulgarları ve Dilleri, TDK, 1987.