Görünüşü ve kişiliği
Çin kaynakları Mukan’ı çarpıcı bir dille anlatır: Yüzü bir karıştan geniş ve kızıl, gözleri cam gibi parlaktı. Sert ve gözü pek, savaşmayı seven biriydi; ama aynı zamanda çok zekiydi ve yabancıları kolay etkiliyordu.
Seferleri
Ağabeyi Kara Kağan’ın kısa hükümdarlığından sonra 553’te tahta çıkan Mukan, Juan-juanların son direnişini kırdı. 555’te Batı Wei sarayına sığınan üç bin Juan-juan, Türklerin isteği üzerine Çin’in başkentinde teslim edildi. Mukan doğuda Kıtanları yendi, kuzeyde Kırgızları itaat altına aldı. Batıda İstemi ile birlikte Akhunların yıkılmasına katıldı. Çin kaynaklarına göre Türk egemenliği doğuda Liao denizinden batıda Batı denizine (Hazar ya da Aral), güneyde Gobi’den kuzeyde Baykal’a kadar uzanıyordu.
Çin politikası
Bu yıllarda Kuzey Çin, Kuzey Zhou ve Kuzey Qi adlı iki rakip hanedan arasında bölünmüştü. Mukan iki tarafı da kendisiyle ittifaka zorladı. Kuzey Zhou ile evlilik pazarlığı yıllarca sürdü; Mukan sonunda kızını 568’de Kuzey Zhou İmparatoru Wu ile evlendirdi. Aynı yıllarda Türkler Kuzey Qi topraklarına seferler yaptı. İki hanedan da Türk dostluğunu korumak için her yıl on binlerce top ipek gönderiyordu.
Ölümü
Mukan 572’de öldü. Yerine oğlu değil, kardeşi Taspar geçti. Taspar, Çin’deki iki hanedanın rekabetinden yararlanmayı sürdürdü ve “Güneydeki iki oğlum bana itaatkâr oldukça neden yoksulluktan korkayım?” sözüyle tanındı.
Mirası
- Göktürk Kağanlığı en geniş sınırlarına onun döneminde ulaştı.
- Bozkır devletinin Çin’in iç bölünmesinden yararlanarak ipek ve hazine sağlama politikası onunla zirveye çıktı.
Soy ağacı
Aşina hanedanı · Göktürk kağanlarıI. Kağanlık kurucuları kardeştir; II. Kağanlık’ı kuran Kutluk kolu da Aşina soyundandır. İki kol arasındaki kuşaklar kaynaklarda kesin değildir.
- Aşina soyu
- Bumin Kağanö. 552
- Kara (İssık) Kağan552–553
- Mukan Kağan553–572
- Taspar Kağan572–581
- İstemi Yabguö. 576
- Tardubatı kanadı
- Kutluk kolu · II. Kağanlık
- İlteriş Kutluk Kağan682–692
- Bilge Kağan716–734
- Tengri Kağan734–741
- Kül Tigin684–731
- Bilge Kağan716–734
- Kapgan Kağan692–716
- İnel Kağan716
- İlteriş Kutluk Kağan682–692
- Bumin Kağanö. 552
Altı çizili adlar kendi maddesine açılır. Yıllar hüküm süresini, “ö.” ölüm yılını gösterir. Geniş ağaçlar yana kaydırılır.
Kaynakça
- Zhou shu, 50. bölüm; Bei shi, 99. bölüm.
- Ahmet Taşağıl, Gök-Türkler, TTK.
- Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples, 1992.