İçindekiler
Gençliği
Temüçin küçük yaşta babası Yesügey’i kaybetti; ailesi boyu tarafından yalnız bırakıldı ve zor yıllar geçirdi. Eşi Börte’nin kaçırılması ve kurtarılması, ittifaklar ve savaşlarla güç kazandı. Kerait ve Nayman gibi güçlü boyları yendi.
Kağan olması
1206’da Onon Irmağı kıyısında toplanan kurultay onu “Cengiz Han” unvanıyla kağan ilan etti. Orduyu onluk, yüzlük, binlik ve tümen birlikleri hâlinde yeniden düzenledi; boy bağlarını ordu düzeninin içinde eritti. Yasa adıyla bilinen kuralları, imparatorluğun hukuk temeli sayıldı.
Fetihler
1209’da Uygurlar kendisine bağlandı. Kuzey Çin’e seferler yaptı. 1218’de Harezmşahlar’a giden ticaret kervanının öldürülmesi üzerine 1219’da Harezmşahlar üzerine yürüdü; Buhara, Semerkant ve Horasan şehirleri düştü. 1227’de bir sefer sırasında öldü; mezarının yeri bilinmemektedir.
Mirası
Ölümünden sonra oğulları ve torunları imparatorluğu genişletti. Batıdaki ulusları zamanla Türkleşti; Altın Orda ve Timur devleti bu mirasın Türk dünyasındaki devamıdır.
Kaynakça
- Moğolların Gizli Tarihi, çev. Ahmet Temir, TTK.
- Cüveynî, Tarih-i Cihangüşa, çev. Mürsel Öztürk, TTK.
- Paul Ratchnevsky, Genghis Khan: His Life and Legacy, Blackwell, 1991.