Bozkır mirası · Devlet

Moğol İmparatorluğu

Cengiz Han’ın 1206’da kurduğu, Türk boylarının ordusunu ve yazısını taşıdığı, tarihin bilinen en geniş kara imparatorluğu.

Moğol İmparatorluğu, Temüçin’in 1206’daki kurultayda Cengiz Han unvanını almasıyla kurulan ve kısa sürede Kore’den Doğu Avrupa’ya uzanan bozkır imparatorluğudur. Moğollar Türk değildir; ancak imparatorluk Türk bozkır devlet geleneğinin mirasçısıdır ve Türk tarihinin içinde yer alır.

İçindekiler
  1. Kuruluş
  2. Fetihler
  3. Parçalanma ve Türkleşme
  4. Kaynakça

Kuruluş

Cengiz Han, dağınık Moğol ve Türk boylarını birleştirdi. 1209’da Uygurlar kendi istekleriyle Cengiz Han’a bağlandı. Uygur kâtipler imparatorluğun yazışmalarını yürüttü; Moğol yazısı da Uygur alfabesinden türetildi. Kurultay, kağan unvanı, onlu ordu düzeni ve sağ–sol kanat ayrımı gibi kurumlar, Göktürk ve Uygur geleneğinin devamıdır.

Fetihler

Cengiz Han 1219–1221 yıllarında Harezmşahlar’ı yıktı. Halefleri Ögedey ve Möngke zamanında Kuzey Çin, Kıpçak bozkırları, Rus knezlikleri ve İran ele geçirildi; 1243 Kösedağ Savaşı’yla Anadolu Selçukluları Moğol egemenliğine girdi. Moğol ordularının büyük bölümü Türk boylarından oluşuyordu.

Parçalanma ve Türkleşme

1260’tan sonra imparatorluk dört ulusa ayrıldı: Çin’de Yuan, İran’da İlhanlılar, Orta Asya’da Çağatay Hanlığı ve Kıpçak bozkırında Altın Orda. Batıdaki uluslarda Moğol yönetici azınlık, çoğunluğu oluşturan Türk halkların içinde kısa sürede Türkleşti ve Müslüman oldu. Timur da Türkleşmiş Moğol Barlas boyundandı.

Kaynakça

  • Moğolların Gizli Tarihi, çev. Ahmet Temir, TTK.
  • Reşidüddin, Câmiu’t-Tevârîh.
  • David Morgan, The Mongols, Blackwell, 2007.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Moğol İmparatorluğu için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →