Kuruluş
Kutalmış’ın oğlu Süleyman Şah, 1075–1077 dolayında İznik’i alarak devletin temelini attı. Bizans’ın iç karışıklıklarından yararlanarak Marmara kıyılarına kadar ilerledi. 1086’da Suriye’de Büyük Selçuklu hanedanından Tutuş ile savaşırken öldü.
Haçlılar ve Bizans
Süleyman Şah’ın oğlu I. Kılıç Arslan döneminde Birinci Haçlı Seferi Anadolu’dan geçti. 1097’de İznik Haçlılar ve Bizans tarafından alındı; aynı yıl Eskişehir (Dorylaion) yakınlarında Türkler yenildi ve başkent Konya’ya taşındı. 1101’de Kılıç Arslan, Anadolu’dan geçmeye çalışan yeni Haçlı ordularını ağır yenilgilere uğrattı. II. Kılıç Arslan 1176’da Miryokefalon’da Bizans’ı yenerek Anadolu’nun Türk yurdu olduğunu kesinleştirdi.
Altın çağ
I. Gıyaseddin Keyhüsrev, I. İzzeddin Keykâvus ve özellikle I. Alâeddin Keykubad (1220–1237) döneminde devlet Akdeniz’de Antalya ve Alanya, Karadeniz’de Sinop limanlarını aldı. Kırım’daki Suğdak’a deniz aşırı sefer yapıldı. Ticaret yolları üzerinde yapılan kervansaraylar (Sultanhanı gibi), devletin tüccarlara sigorta sağlayan politikası ve Konya, Kayseri, Sivas’taki medreseler Anadolu’yu zengin bir ülke yaptı. Mevlânâ Celâleddin Rûmî bu dönemde Konya’da yaşadı.
Kösedağ ve sonu
1243’te Kösedağ’da Moğol ordusuna yenilen Anadolu Selçuklu Devleti, İlhanlıların egemenliğine girdi. Sultanlar bundan sonra Moğol valilerinin gölgesinde kaldı; uç bölgelerde Türkmen beylikleri güçlendi. 1308 dolayında son sultan II. Mesud’un ölümüyle devlet sona erdi. Beylikler arasından Söğüt’teki Osman Gazi’nin beyliği, yeni bir imparatorluğun çekirdeği oldu.
Mirası
- Anadolu’nun Türkleşmesini ve İslamlaşmasını sağladı.
- Taş işçiliği, çini ve mimarisiyle Anadolu Türk sanatının temelini attı.
- “Türkiye” adı, Batı kaynaklarında ilk kez bu dönemde Anadolu için kullanıldı.
Gönül sultanları
Anadolu Selçukluları döneminde Konya, Kayseri ve Sivas birer ilim ve tasavvuf merkezi oldu. Mevlânâ Konya’da Mesnevî’yi yazdı; Yunus Emre Türkçe şiirleriyle Anadolu’yu dolaştı; Hacı Bektaş-ı Velî Sulucakarahöyük’te dergâhını kurdu; Akşehir’de Nasreddin Hoca yaşadı. Bu dönemin kültürü Türk–İslam medeniyeti maddesinde ayrıca anlatılır.
Soy ağacı
Selçuklu hanedanıBüyük Selçuklu sultanları Mikail kolundan, Anadolu Selçuklu sultanları Arslan Yabgu kolundan gelir.
- Dukak
- Selçuk Bey
- Mikail
- Tuğrul Bey1040–1063
- Çağrı Beyö. 1060
- Alp Arslan1063–1072
- Melikşah1072–1092
- Berkyaruk1094–1105
- I. Mahmud1092–1094
- Muhammed Tapar1105–1118
- Sencer1118–1157
- TutuşSuriye
- Melikşah1072–1092
- KavurdKirman
- Alp Arslan1063–1072
- Arslan Yabgu
- Kutalmış
- I. Süleyman Şah1075–1086
- I. Kılıç Arslan1092–1107
- I. Mesud1116–1156
- II. Kılıç Arslan1156–1192
- I. Mesud1116–1156
- I. Kılıç Arslan1092–1107
- I. Süleyman Şah1075–1086
- Kutalmış
- Musa Yabgu
- Mikail
- Selçuk Bey
Altı çizili adlar kendi maddesine açılır. Yıllar hüküm süresini, “ö.” ölüm yılını gösterir. Geniş ağaçlar yana kaydırılır.
Kaynakça
- İbn Bîbî, el-Evâmirü’l-Alâiyye.
- Osman Turan, Selçuklular Zamanında Türkiye.
- Claude Cahen, The Formation of Turkey, 2001.