Kuruluş
Devletin asıl kurucusu Kara Yülük Osman Bey’dir. Timur’un Anadolu seferinde onun yanında yer aldı ve Diyarbakır yöresinin yönetimini kazandı. Komşu Karakoyunlular ile uzun süre çekişti.
Uzun Hasan
Devlet en parlak dönemini Uzun Hasan zamanında yaşadı. 1467’de Karakoyunlu hükümdarı Cihan Şah’ı yendi, 1469’da Timurlu Ebu Said’i mağlup ederek İran’ın büyük bölümünü aldı ve Tebriz’i başkent yaptı. Venedik ile ittifak kurarak Osmanlı’ya karşı güç dengesi aradı. 1473’te Otlukbeli Savaşı’nda Fatih Sultan Mehmed’e yenildi; bu savaş Anadolu’nun Osmanlı’da kalmasını belirledi.
Yıkılış
Uzun Hasan’dan sonra taht kavgaları devleti zayıflattı. 1501’de Şah İsmail Akkoyunluları yendi ve Safevî Devleti’ni kurdu; Akkoyunlu egemenliği 1508’e doğru sona erdi.
Uzun Hasan’ın düzeni
Uzun Hasan yalnızca bir fatih değil, iyi bir yöneticiydi. Vergileri belirleyen kanunları, “Hasan Padişah Kanunu” adıyla uzun süre yürürlükte kaldı; Osmanlılar Doğu Anadolu’yu aldıktan sonra bu kanunları kendi kanunnamelerine aynen aktardı. Tebriz’de Heşt Behişt adlı bir saray yaptırdı; Diyarbakır, Mardin ve Hasankeyf Akkoyunlu döneminde önemli kültür şehirleri oldu.
Akkoyunlu mirası
Uzun Hasan, Trabzon Rum İmparatorluğu’nun prensesi Despina Hatun ile evlendi; bu evlilik Doğu Anadolu’daki dengeleri etkiledi. Kızı Halime Begüm’ün oğlu Şah İsmail, Safevî Devleti’ni kurdu. Böylece Akkoyunlu toprakları, aynı ailenin torunlarının elinde yeni bir devlete dönüştü.
Kaynakça
- Ebûbekr-i Tihranî, Kitab-ı Diyarbekriyye, çev. Mürsel Öztürk, TTK.
- John E. Woods, The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire, 1999.