Göktürkler ve Uygurlar · Kavram ve eser

Umay

Orhun Yazıtları’nda adı geçen, doğurganlık, annelik ve koruyuculukla ilişkili kutsal varlık.

Umay, eski Türk inancında doğurganlık, annelik ve koruyuculukla ilişkilendirilen kutsal bir varlıktır. Adı ilk kez 8. yüzyıl Göktürk yazıtlarında geçer.

İçindekiler
  1. Yazıtlarda Umay
  2. İnançta yeri
  3. Bugün
  4. Kaynakça

Yazıtlarda Umay

Orhun Yazıtları’ndan Kül Tigin Yazıtı’nda Bilge Kağan, kardeşi Kül Tigin’in yiğitlik adını “Umay gibi annem hatunun kutuna (talihine)” aldığını söyler; annesini Umay’a benzetir. Tonyukuk Yazıtı’nda ise zaferin “Tanrı, Umay ve kutsal Yer-Su” yardımıyla kazanıldığı söylenir. Böylece Umay, savaşta da yardım eden koruyucu bir güç olarak görünür.

İnançta yeri

Sonraki Türk topluluklarında Umay, özellikle doğum yapan kadını ve yeni doğan çocuğu koruyan varlık olarak yaşamıştır. Bazı Türk dillerinde “umay” kelimesi doğumla ilgili anlamlar taşır. Umay’ın, Gök Tanrı ve Yer-Su ile birlikte anılması, eski Türk inanç dünyasının bütünlüğünü gösterir.

Bugün

Kazak ve Kırgız Türkleri bugün de “Umay Ana” deyimini kullanır; Umay, çocukların ve annelerin koruyucusu olarak halk inancında yaşar. Türkiye’de de Umay kız adı olarak yeniden sevilmiştir. Umay’ın Göktürk yazıtlarından bugüne ulaşan bu sürekliliği, eski Türk inançlarının İslam sonrası halk kültüründe nasıl iz bıraktığının güzel bir örneğidir.

Kaynakça

  • Talat Tekin, Orhon Yazıtları, TDK.
  • Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi, II, TTK.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Umay için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →