Bozkır imparatorluklarının kalbi
Orhun vadisi, bol otu, suyu ve korunaklı konumuyla göçebe hayvancılık için ideal bir bölgeydi. Hunlardan itibaren bozkır hükümdarları burayı merkez edindi. Kutsal Ötüken dağlık ormanı vadinin batısında, Hangay dağlarındadır.
Önemli anıtlar
- Hoşo Tsaidam: Kül Tigin (732) ve Bilge Kağan (735) yazıtlarının ve anıt mezar alanlarının bulunduğu yer.
- Karabalgasun (Ordu-Balık): 8. yüzyılda kurulan Uygur başkentinin kalıntıları ve üç dilli Karabalgasun Yazıtı.
- Karakurum: 1220’lerden itibaren Moğol İmparatorluğu’nun başkenti; yanında 16. yüzyılda Erdene Zuu manastırı kuruldu.
Yazıtların keşfi
1889’da Rus araştırmacı Nikolay Yadrintsev, Orhun vadisinde Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarını buldu. Ardından Rus ve Fin bilim heyetleri yazıtların kopyalarını ve fotoğraflarını yayımladı. Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen 1893’te yazıyı çözdü ve ilk kelimeleri “Tengri” ve “Türk” olarak okudu. Bu buluş, Türkolojinin modern bir bilim dalı olarak gelişmesinde dönüm noktası oldu.
Kaynakça
- UNESCO Dünya Mirası Merkezi, “Orkhon Valley Cultural Landscape” (1081).
- Talat Tekin, Orhon Yazıtları, TDK.