Türk–İslam · Kişi

Ali Kuşçu

Uluğ Bey’in rasathanesinde yetişip astronomi ve matematik birikimini Fatih’in daveti üzerine İstanbul’a taşıyan büyük bilgin.

Ali Kuşçu, 15. yüzyılın en önemli astronom ve matematikçilerinden biridir. Semerkant’taki Uluğ Bey Rasathanesi’nde yetişti ve bu büyük bilim geleneğini İstanbul’a taşıyarak Osmanlı bilim hayatını derinden etkiledi.

İçindekiler
  1. Semerkant yılları
  2. Tebriz’den İstanbul’a
  3. Bilime katkısı
  4. Mirası
  5. Kaynakça

Semerkant yılları

Babası, Uluğ Bey’in doğancısı (kuşçusu) olduğu için “Kuşçu” lakabıyla anıldı. Uluğ Bey’in himayesinde büyüdü; Kadızâde-i Rûmî gibi hocalardan matematik ve astronomi öğrendi. Uluğ Bey’in rasathanesinde çalıştı ve onun ünlü yıldız cetveli Zîc-i Uluğ Bey’in tamamlanmasında görev aldı.

Tebriz’den İstanbul’a

1449’da Uluğ Bey’in öldürülmesinden sonra Semerkant’tan ayrıldı. Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ın yanında bir süre kaldı; elçi olarak Fatih Sultan Mehmed’e gönderildi. Fatih ona İstanbul’da kalması için ısrar etti. 1473’te İstanbul’a yerleşen Ali Kuşçu, Ayasofya Medresesi’nde müderris oldu; kendisine günlük iki yüz akçe gibi yüksek bir maaş bağlandı.

Bilime katkısı

Ali Kuşçu, astronomiyi Aristo fiziğinin varsayımlarından bağımsız bir bilim olarak ele almayı savundu. Yeryüzünün hareketsiz olduğu kabulünün gözlemle kesin olarak kanıtlanamayacağını, Dünya’nın dönmesinin de mümkün olabileceğini tartıştı. Matematik üzerine yazdığı Risâle fi’l-Hisâb ve Fatih’in Otlukbeli zaferine ithaf ettiği el-Fethiyye adlı astronomi kitabı, Osmanlı medreselerinde uzun süre okutuldu.

Mirası

İstanbul’da yalnızca bir yıl yaşayabildi ve 1474’te öldü; Eyüp Sultan’da gömülüdür. Yetiştirdiği öğrenciler ve getirdiği kitaplar sayesinde Semerkant’ın bilim birikimi Osmanlı’ya aktarıldı.

Kaynakça

  • Cevat İzgi, Osmanlı Medreselerinde İlim, İz.
  • Ekmeleddin İhsanoğlu (ed.), Osmanlı Astronomi Literatürü Tarihi, IRCICA.
  • Yavuz Unat, Ali Kuşçu: Bir Türk Astronomunun Hayatı ve Eserleri, Kültür Bakanlığı.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Ali Kuşçu için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →