Türk–İslam · Savaş ve olay

Birinci Panipat Savaşı

Babür Şah’ın Delhi Sultanı İbrahim Lodi’yi yenerek Babür İmparatorluğu’nu kurduğu savaş.

Birinci Panipat Savaşı, 21 Nisan 1526’da Delhi’nin kuzeyindeki Panipat’ta Babür Şah ile Delhi Sultanı İbrahim Lodi arasında yapılan savaştır. Sayıca çok üstün Lodi ordusunun yenilmesi ve sultanın savaşta ölmesiyle sonuçlandı. Babür, Delhi ve Agra’yı alarak üç yüzyıl sürecek Babür İmparatorluğu’nu kurdu. Savaş, Hindistan’da barutlu silahların belirleyici biçimde kullanıldığı ilk büyük savaşlardan biridir.

İçindekiler
  1. Arka plan
  2. Savaş
  3. Sonuçları
  4. Soy ağacı
  5. Kaynakça

Arka plan

Kabil’de devlet kuran Babür, 1519’dan itibaren Pencap’a seferler düzenledi. Delhi Sultanlığı’nda İbrahim Lodi’nin sert yönetimi, Pencap valisi Devlet Han Lodi gibi beylerin Babür’ü Hindistan’a çağırmasına yol açtı. 1525 sonunda Babür, nispeten küçük ama tecrübeli bir orduyla Hindistan’a yürüdü.

Savaş

Babür, ordusunu Panipat şehrinin yanına, bir tarafı şehre dayanacak biçimde yerleştirdi. Önüne yedi yüz kadar arabayı deri kayışlarla birbirine bağlatarak bir savunma hattı kurdu; arabaların arasına top ve tüfek mevzileri yerleştirdi. Bu düzen, Osmanlıların kullandığı “tabur cengi” düzenine benziyordu; Babür’ün topçusu Üstad Ali Kulu ve tüfekçi komutanı Mustafa’nın Osmanlı usullerini bildikleri anlatılır.

Lodi ordusu ve savaş filleri bu hatta saldırınca top ve tüfek ateşiyle karşılaştı. Fillerin ürküp kendi saflarını çiğnemesi Lodi ordusunu dağıttı. Babür’ün atlı okçuları iki kanattan dolaşarak düşmanı arkadan sardı (tulguma). Öğleye doğru savaş bitmişti; İbrahim Lodi binlerce askeriyle birlikte savaş alanında öldü.

Sonuçları

Babür, Delhi’de adına hutbe okutarak padişahlığını ilan etti; Agra’daki Lodi hazinesi ele geçirildi. Ertesi yıl Hanva’da Racput ittifakını yenerek egemenliğini sağlamlaştırdı. Babür, Baburname’de bu savaşı ayrıntılarıyla anlatır.

Soy ağacı

Timurlu ve Babürlü hanedanıBabür, babası Ömer Şeyh Mirza üzerinden Timur’un beşinci kuşak torunudur.

  • Timur1370–1405
    • Ömer Şeyh
    • Cihangir
    • Miranşah
      • Sultan Muhammed
        • Ebu Said Mirza1451–1469
          • Ömer Şeyh MirzaFergana
            • Babür Şah1526–1530
              • Hümayun1530–1556
                • Ekber1556–1605
                  • Cihangir1605–1627
                    • Şah Cihan1628–1658
                      • Evrengzib1658–1707
    • Şahruh1405–1447

Altı çizili adlar kendi maddesine açılır. Yıllar hüküm süresini, “ö.” ölüm yılını gösterir. Geniş ağaçlar yana kaydırılır.

Kaynakça

  • Babür, Baburname, çev. Wheeler M. Thackston, 1996.
  • John F. Richards, The Mughal Empire, Cambridge, 1993.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Birinci Panipat Savaşı için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →