Hükümdar ve hanedan
Eski Türk anlayışında ülke hanedanın ortak malı sayılırdı. Sultan devletin başıydı; hanedan üyeleri “melik” unvanıyla bölgeleri yönetirdi. Genç meliklerin yanına eğitimlerinden sorumlu tecrübeli komutanlar verilirdi; bunlara “atabey” denirdi. Bu gelenek zamanla atabeylerin kendi devletlerini kurmasına da yol açtı.
Divan
Devlet işleri Divân-ı Saltanat’ta görüşülürdü. Divanın başında vezir bulunurdu. Melikşah döneminin veziri Nizamülmülk, devlet yönetimi üzerine yazdığı Siyâsetnâme ile ünlüdür.
İkta sistemi
Topraklar, vergi gelirleri karşılığında komutanlara ve askerlere “ikta” olarak verilirdi. İkta sahibi, bu gelirle asker besleyip sefere katılırdı. Bu düzen, Osmanlı’daki tımar sisteminin öncüsüdür.
Eğitim ve kültür
Nizamülmülk’ün kurdurduğu Nizamiye medreseleri, devletin desteklediği ilk büyük medrese ağıdır. Selçuklu döneminde kervansaraylar, köprüler ve hastaneler (darüşşifa) yaygınlaştı.
Kaynakça
- Nizamülmülk, Siyâsetnâme, çev. Mehmet Altay Köymen.
- Osman Turan, Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti.
- Ahmet Ocak ve Erdoğan Merçil, Selçuklu Devleti Teşkilatı.