Türk–İslam · Kavram ve eser

Selçuklu devlet teşkilatı

Sultan, melik ve atabeylerden ikta sistemine, divandan Nizamiye medreselerine Türk–İslam devletlerine örnek olan Selçuklu yönetim düzeni.

Büyük Selçuklu devlet düzeni, bozkırdan getirilen Türk devlet geleneğini İran ve İslam yönetim birikimiyle birleştirdi. Bu düzen; Anadolu Selçuklu, Harezmşah, Memlük ve Osmanlı devletlerine örnek oldu.

İçindekiler
  1. Hükümdar ve hanedan
  2. Divan
  3. İkta sistemi
  4. Eğitim ve kültür
  5. Kaynakça

Hükümdar ve hanedan

Eski Türk anlayışında ülke hanedanın ortak malı sayılırdı. Sultan devletin başıydı; hanedan üyeleri “melik” unvanıyla bölgeleri yönetirdi. Genç meliklerin yanına eğitimlerinden sorumlu tecrübeli komutanlar verilirdi; bunlara “atabey” denirdi. Bu gelenek zamanla atabeylerin kendi devletlerini kurmasına da yol açtı.

Divan

Devlet işleri Divân-ı Saltanat’ta görüşülürdü. Divanın başında vezir bulunurdu. Melikşah döneminin veziri Nizamülmülk, devlet yönetimi üzerine yazdığı Siyâsetnâme ile ünlüdür.

İkta sistemi

Topraklar, vergi gelirleri karşılığında komutanlara ve askerlere “ikta” olarak verilirdi. İkta sahibi, bu gelirle asker besleyip sefere katılırdı. Bu düzen, Osmanlı’daki tımar sisteminin öncüsüdür.

Eğitim ve kültür

Nizamülmülk’ün kurdurduğu Nizamiye medreseleri, devletin desteklediği ilk büyük medrese ağıdır. Selçuklu döneminde kervansaraylar, köprüler ve hastaneler (darüşşifa) yaygınlaştı.

Kaynakça

  • Nizamülmülk, Siyâsetnâme, çev. Mehmet Altay Köymen.
  • Osman Turan, Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti.
  • Ahmet Ocak ve Erdoğan Merçil, Selçuklu Devleti Teşkilatı.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Selçuklu devlet teşkilatı için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →