Türk–İslam · Kavram ve eser

Kutadgu Bilig

Yusuf Has Hacib’in yazdığı, Türk–İslam edebiyatının ilk büyük eseri olan siyasetname.

Kutadgu Bilig (“Mutluluk veren bilgi”), Yusuf Has Hacib’in 1069–1070’te Kaşgar’da tamamladığı ve Karahanlı hükümdarı Tabgaç Buğra Han’a sunduğu eserdir. Yaklaşık 6.645 beyitlik bu mesnevi, devlet yönetimini ve iyi insan olmanın yollarını anlatan bir siyasetnamedir. İslami dönemde Türkçe yazılmış ilk büyük edebî eser olarak kabul edilir.

İçindekiler
  1. Adı
  2. Karakterler
  3. İçeriği
  4. Nüshaları
  5. Kaynakça

Adı

Eserin adı, kut (talih, Tanrı lütfu, devlet) ve bilig (bilgi) kelimelerinden oluşur: “kut sahibi kılan bilgi”. Kut kavramı, eski Türk devlet anlayışında hükümdarlığın Tanrı tarafından verilen bir lütuf olduğunu ifade eder.

Karakterler

Eser, sembolik dört karakter arasındaki konuşmalar üzerine kuruludur:

  • Kün Togdı (Gün Doğdu): Hükümdar; adaleti ve töreyi temsil eder.
  • Ay Toldı (Ay Doldu): Vezir; kutu, talihi temsil eder. Talih ay gibi dolup boşaldığı için bu adı taşır.
  • Ögdülmiş (Övülmüş): Vezirin oğlu; aklı temsil eder.
  • Odgurmış (Uyanmış): Ögdülmiş’in akrabası olan derviş; âkıbeti ve kanaati temsil eder.

İçeriği

Kutadgu Bilig; hükümdarın, vezirin, komutanın, elçinin, kâtibin ve hazinedarın nasıl olması gerektiğini, beylerle, âlimlerle, tüccarlarla, çiftçilerle ve zanaatkârlarla nasıl ilişki kurulacağını anlatır. Eserde eski Türk devlet geleneği, İslam ahlakı ve İran siyasetname geleneği birleşir. Alp Er Tunga, Türk beylerinin en ünlüsü olarak anılır.

Nüshaları

Eserin üç nüshası bilinir: Viyana’daki Uygur harfli nüsha, Kahire nüshası ve Özbekistan’da bulunan Fergana (Namangan) nüshası. Reşit Rahmeti Arat, nüshaları karşılaştırarak eserin bilimsel yayınını ve Türkçe çevirisini hazırladı.

Kaynakça

  • Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig, yay. ve çev. Reşit Rahmeti Arat, TTK.
  • Robert Dankoff, Wisdom of Royal Glory, Chicago, 1983.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Kutadgu Bilig için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →