Türk adının ortaya çıkışı
“Türk” adı ilk kez açık biçimde 6. yüzyıl Çin kaynaklarında, Tujue biçiminde Göktürkler için kullanılır. 552’de Bumin Kağan’ın kurduğu kağanlık bu adı bir devlet adına dönüştürdü. Göktürklerin kendi yazıtlarında ad “Türük” diye geçer. Kelimenin anlamı tartışmalıdır: “güçlü, kuvvetli”, “türemiş” ya da “miğfer” gibi açıklamalar öne sürülmüştür.
Daha eski atalar
Türk adı ortaya çıkmadan önce bozkırda yaşayan pek çok topluluk Türklerin ataları arasında sayılır. Çin kaynaklarındaki Dingling ve Tiele (Tölesler) toplulukları, Kırgızların ataları ve Asya Hunları bu bağlamda incelenir. Hunların dili konusunda kesin bir sonuç yoktur; ama Hun devlet düzeni, ordu yapısı ve unvanları sonraki Türk devletlerinde açıkça devam eder. Saka ve İskit kültürleriyle ilişki ise bozkırın ortak hayat tarzı üzerinden kurulur.
Ana yurt
Dilbilimciler ve tarihçiler Türklerin ana yurdunu çoğunlukla Altay–Sayan dağları, Moğolistan bozkırları ve Baykal gölünün güneyi arasında arar. Bu bölgede kurgan mezarlar, kaya resimleri ve hayvan üslubunda sanat eserleri, atlı göçebe hayatının binlerce yıllık izlerini taşır. Son yıllardaki eski DNA araştırmaları, Avrasya bozkırındaki halkların çok hareketli olduğunu ve birbirine karıştığını gösteriyor.
Dil
Bilinen en eski Türkçe metinler, 8. yüzyıla ait Orhun Yazıtları ve Yenisey yazıtlarıdır. Türkçe erken dönemde iki kola ayrılmıştı: bugün yalnızca Çuvaşçanın devam ettirdiği Oğur (r) kolu ve diğer bütün Türk dillerinin bağlı olduğu Şaz (z) kolu. Örneğin “öküz” kelimesi bir kolda r’li, öbüründe z’li söylenir.
Bozkır mirası
İlk Türkler atı evcilleştiren ve atlı okçuluğu bir savaş sanatına dönüştüren bozkır kültürünün mirasçısıydı. Keçe çadır, kurultay, tamga, Gök Tanrı inancı ve kut anlayışı bu mirasın parçalarıdır. Göktürklerle birlikte bu kültür kendi alfabesiyle yazıya geçti ve Türk adı, Asya’nın bir ucundan öbür ucuna tanınan bir ad oldu.
Kaynakça
- Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş, Kültür Bakanlığı.
- Peter B. Golden, Türk Halkları Tarihine Giriş, çev. Osman Karatay, Karam.
- Ahmet Taşağıl, Gök-Türkler, TTK.