Yıl adları
Kaşgarlı Mahmud’a göre on iki yıl şunlardır:
- Sıçgan (sıçan) yılı
- Ud (öküz) yılı
- Pars yılı
- Tavışgan (tavşan) yılı
- Nek (ejderha; timsah olarak da açıklanır) yılı
- Yılan yılı
- Yund (at) yılı
- Koy (koyun) yılı
- Biçin (maymun) yılı
- Takagu (tavuk) yılı
- İt (köpek) yılı
- Tonguz (domuz) yılı
Kökeni üzerine rivayet
Kaşgarlı’nın aktardığına göre bir Türk hakanı, geçmişteki bir savaşın hangi yılda olduğunu soruşturmuş, ama kimse kesin olarak hatırlayamamıştı. Hakan, gelecek nesillerin yılları karıştırmaması için on iki yıla birer ad verilmesini istedi. Bunun için bir av düzenlendi ve hayvanlar bir ırmağa sürüldü; ırmağı geçen on iki hayvanın adı, geçiş sırasına göre yıllara verildi.
Kullanımı
Göktürk yazıtlarında Kül Tigin’in ölümü “koyun yılı”, cenaze töreni “maymun yılı” gibi ifadelerle tarihlendirilir. Uygur belgelerinde, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde de bu takvim, hicri takvimle birlikte kullanıldı. Osmanlı’da mali yıl hesaplarında ve halk takvimlerinde 19. yüzyıla kadar izleri görülür.
Kaynakça
- Kaşgarlı Mahmud, Divanu Lügati’t-Türk.
- Osman Turan, On İki Hayvanlı Türk Takvimi, 1941.