Türk–İslam · Kişi

Hacı Bektaş-ı Velî

Horasan’dan Anadolu’ya gelen, Sulucakarahöyük’te yerleşip Bektaşîlik geleneğine adını veren mutasavvıf.

Hacı Bektaş-ı Velî, 13. yüzyılda Horasan’dan Anadolu’ya gelen ve Kırşehir yakınlarındaki Sulucakarahöyük’e yerleşen mutasavvıftır. Adı, sonraki yüzyıllarda Anadolu ve Balkanlarda yaygınlaşan Bektaşîlik geleneğiyle birlikte anılır. Anadolu’nun Türkleşmesinde ve İslamlaşmasında önemli rol oynayan “Horasan erenleri”nin en tanınmışlarındandır.

İçindekiler
  1. Hayatı
  2. Öğretisi
  3. Bektaşîlik
  4. Kaynakça

Hayatı

Nişabur’da doğdu; Ahmed Yesevî geleneğinden etkilendiği kabul edilir. Moğol istilaları döneminde Anadolu’ya geldi ve Sulucakarahöyük’te dergâhını kurdu. Hayatı hakkındaki bilgilerin önemli kısmı, 15. yüzyılda yazılan ve menkıbelerle dolu Vilâyetnâme’ye dayanır. 1271 dolayında öldü; türbesi bugünkü Hacıbektaş ilçesindedir.

Öğretisi

Hacı Bektaş’a ait sayılan Makâlât, Arapça yazılmış ve sonra Türkçeye çevrilmiş bir eserdir; insanın manevi olgunlaşmasını dört aşama (şeriat, tarikat, marifet, hakikat) üzerinden anlatır. Ona atfedilen “Eline, diline, beline sahip ol” öğüdü, dürüstlük ve ahlakı özetleyen bir ilke olarak bugün de yaygındır. Kadınlara saygı, ilme değer verme ve hoşgörü onun geleneğinin öne çıkan değerleridir.

Bektaşîlik

Bektaşîlik, Hacı Bektaş’ın ölümünden sonra onun adıyla şekillenen ve 16. yüzyılda Balım Sultan zamanında kurumsallaşan bir tarikattır. Bektaşîlik, Yeniçeri Ocağı ile yakın bağıyla da bilinir; yeniçeriler Hacı Bektaş’ı pirleri sayardı. Alevî ve Bektaşî gelenekleri bugün de Hacı Bektaş’ı büyük bir saygıyla anar; her yıl ağustos ayında Hacıbektaş’ta anma törenleri düzenlenir.

Kaynakça

  • Abdülbâki Gölpınarlı, Vilâyet-nâme: Manâkıb-ı Hünkâr Hacı Bektâş-ı Velî, İnkılap.
  • Esad Coşan, Makâlât, Kültür Bakanlığı.
  • Ahmet Yaşar Ocak, “Hacı Bektâş-ı Velî”, TDV İslâm Ansiklopedisi.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Hacı Bektaş-ı Velî için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →