Osmanlı · Kişi

II. Abdülhamid

I. Meşrutiyet’i ilan eden, otuz üç yıl boyunca dağılmanın eşiğindeki devleti diplomasiyle ayakta tutan, okullar ve Hicaz Demiryolu’yla bilinen padişah.

II. Abdülhamid, Osmanlı’nın en uzun ve en tartışılan saltanatlarından birine sahip padişahtır. Tahta çıktığında devlet borç içinde, Balkanlarda ayaklanmalarla sarsılmış ve büyük güçlerin baskısı altındaydı. Otuz üç yıl boyunca dikkatli bir diplomasiyle imparatorluğu ayakta tutmaya çalıştı.

İçindekiler
  1. Meşrutiyet ve 93 Harbi
  2. Eğitim ve bayındırlık
  3. Hicaz Demiryolu
  4. İslam birliği ve diplomasi
  5. Tahttan indirilmesi
  6. Soy ağacı
  7. Kaynakça

Meşrutiyet ve 93 Harbi

23 Aralık 1876’da ilk Osmanlı anayasası Kanûn-ı Esâsî ilan edildi ve Meclis-i Mebusan açıldı. Ancak 1877–78 Osmanlı-Rus Savaşı (Rumi takvimle 1293 yılına denk geldiği için 93 Harbi) büyük kayıplarla sonuçlandı; Ayastefanos ve Berlin antlaşmalarıyla Balkanlarda geniş topraklar kaybedildi. Abdülhamid 1878’de meclisi tatil etti ve devleti Yıldız Sarayı’ndan bizzat yönetti.

Eğitim ve bayındırlık

Saltanatı, Osmanlı tarihinin en yoğun okul açma dönemlerinden biridir. Taşrada yüzlerce rüştiye ve idadi açıldı; Mülkiye, Hukuk, Tıbbiye gibi yüksekokullar genişletildi; 1900’de Darülfünun (bugünkü İstanbul Üniversitesi) yeniden açıldı. Demiryolları ve telgraf hatları imparatorluğun dört bir yanına uzandı.

Hicaz Demiryolu

Şam’dan Medine’ye uzanan Hicaz Demiryolu (1900–1908), bütün İslam dünyasından toplanan bağışlarla yapıldı. Hacıların haftalar süren çöl yolculuğunu günlere indirdi ve Abdülhamid’in İslam birliği siyasetinin en somut simgesi oldu.

İslam birliği ve diplomasi

Halife sıfatını öne çıkaran Abdülhamid, dünyanın dört bir yanındaki Müslümanlarla bağ kurarak sömürgeci güçlere karşı bir denge unsuru oluşturmaya çalıştı. Büyük güçleri birbirine karşı dengeleyerek uzun süre büyük bir savaşa girmekten kaçındı. 1897’de Yunanistan ile yapılan savaş kazanıldı.

Tahttan indirilmesi

1908’de İttihat ve Terakki’nin baskısıyla meşrutiyeti yeniden ilan etti. 1909’daki 31 Mart Olayı’ndan sonra tahttan indirilerek Selanik’e gönderildi; 1912’de İstanbul’a getirildi ve 1918’de Beylerbeyi Sarayı’nda öldü. Yönetimi bir yandan baskıcı bulunarak eleştirilmiş, öte yandan devleti dağılmaktan koruyan bir direniş olarak savunulmuştur.

Soy ağacı

Osmanlı hanedanı · II. Selim’den Vahdeddin’eKanuni’nin oğlu II. Selim’den son padişah VI. Mehmed ve son halife Abdülmecid Efendi’ye kadar. 17. yüzyıldan sonra taht çoğu zaman kardeşe ya da amca oğluna geçti (ekberiyet); ağaçta yalnız baba-oğul bağları gösterilir.

  • II. Selim1566–1574
    • III. Murad1574–1595
      • III. Mehmed1595–1603
        • I. Ahmed1603–1617
          • II. Osman (Genç)1618–1622
          • IV. Murad1623–1640
          • İbrahim1640–1648
            • IV. Mehmed (Avcı)1648–1687
              • II. Mustafa1695–1703
                • I. Mahmud1730–1754
                • III. Osman1754–1757
              • III. Ahmed1703–1730
                • III. Mustafa1757–1774
                • I. Abdülhamid1774–1789
                  • IV. Mustafa1807–1808
                  • II. Mahmud1808–1839
                    • Abdülmecid1839–1861
                      • V. Murad1876
                      • II. Abdülhamid1876–1909
                      • V. Mehmed Reşad1909–1918
                      • VI. Mehmed Vahdeddin1918–1922
                    • Abdülaziz1861–1876
                      • Abdülmecid Efendihalife 1922–1924
            • II. Süleyman1687–1691
            • II. Ahmed1691–1695
        • I. Mustafa1617–1618 · 1622–1623

Altı çizili adlar kendi maddesine açılır. Yıllar hüküm süresini, “ö.” ölüm yılını gösterir. Geniş ağaçlar yana kaydırılır.

Kaynakça

  • Kemal Karpat, İslam’ın Siyasallaşması, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  • François Georgeon, Sultan Abdülhamid, Homer Kitabevi.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, II. Abdülhamid için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →